Vì sao TQ không huy động quân đội giải quyết biểu tình Hong Kong?

[june04]

Trung Quốc ít có khả năng dùng quân đội đối phó biểu tình Hong Kong là có lý do đằng sau. Việc triển khai lực lượng quân sự ở Hong Kong sẽ khiến Trung Quốc vấp phải sự phản kháng của người dân đặc khu và phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế.

Lực lượng đồn trú của Trung Quốc ở Hong Kong trong một đợt diễn tập năm 2018. Ảnh: PLA Daily.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc Ngô Khiêm hôm 24/7 nhắc tới điều 14 Luật Đồn trú khi được hỏi về khả năng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) được huy động để duy trì trật tự ở Hong Kong. Điều luật này cho phép lực lượng đồn trú của PLA tham gia duy trì an ninh trật tự hoặc cứu trợ thảm họa ở Hong Kong theo yêu cầu của chính quyền đặc khu.

Việc triển khai lực lượng quân đội đồn trú đối phó các cuộc biểu tình bạo lực ở Hong Kong đã được thảo luận sôi nổi trên mạng xã hội Trung Quốc vài ngày qua, đặc biệt là sau khi người biểu tình hôm 21/7 tấn công Văn phòng Liên lạc Bắc Kinh ở đặc khu.

Trong lúc ông Ngô chỉ trích hành vi của người biểu tình cực đoan "đang thách thức chính quyền trung ương và điểm mấu chốt của mô hình 'một quốc gia, hai chế độ'", nhiều người dân đại lục giận dữ, kêu gọi PLA đưa quân can thiệp vào Hong Kong.

PLA đã duy trì lực lượng đồn trú tại Hong Kong từ khi đặc khu này được Anh trao trả ngày 1/7/1997. Dù việc triển khai lực lượng PLA đã được quy định rõ ràng trong Luật Cơ bản của Hong Kong, giới phân tích cho rằng can thiệp quân sự sẽ là biện pháp cuối cùng mà Bắc Kinh muốn sử dụng do những hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra.

Ngay cả Hồ Tích Tiến (Hu Xijin), tổng biên tập tờ Global Times nổi tiếng với quan điểm cứng rắn của Trung Quốc, cũng lên tiếng phản đối ý tưởng sử dụng lực lượng đồn trú để can thiệp vào tình hình Hong Kong, do cái giá phải trả về chính trị quá lớn và sự bất ổn mà nó có thể gây ra.

"Một khi PLA đã kiểm soát được tình hình ở Hong Kong và dẹp yên bạo loạn, điều gì sẽ diễn ra sau đó?", Hồ Tích Tiến đặt câu hỏi. Ông nhấn mạnh rằng Trung Quốc chưa có bất cứ quy định nào về chế độ quân quản cho phép PLA hoạt động ở Hong Kong và vãn hồi trật tự ở đặc khu này.

Hồ Tích Tiến cũng cảnh báo việc triển khai lực lượng quân sự tại đặc khu này sẽ gặp sự phản đối dữ dội từ cộng đồng quốc tế cũng như người dân Hong Kong. "Căn cứ đồn trú của PLA ở Hong Kong là biểu tượng của chủ quyền quốc gia. Đó không phải sở cứu hỏa chuyên 'chữa cháy' về trật tự và luật pháp ở Hong Kong", ông nói thêm.

Binh sĩ Trung Quốc đồn trú ở Hong Kong trong cuộc diễn tập hôm 26/6. Ảnh: 81.cn.

Theo SCMP, các lãnh đạo ở Bắc Kinh cũng chưa bao giờ đưa biện pháp sử dụng vũ lực quân sự vào chiến lược giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị ở Hong Kong.

Trong cuộc gặp hồi tháng trước, tướng Chen Daoxiang, chỉ huy lực lượng đồn trú PLA ở Hong Kong, trấn an Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ David Helvey rằng quân đội Trung Quốc sẽ không can thiệp vào tình hình đặc khu.

Phát biểu này của tướng Chen củng cố nhận định của giới chuyên gia rằng sử dụng lực lượng quân sự không phải giải pháp khả thi cho cuộc khủng hoảng hiện nay Hong Kong, thậm chí còn là phương án "lợi bất cập hại".

"Liệu sự xuất hiện của binh sĩ PLA có làm tình hình thêm căng thẳng? Nhiều khả năng sẽ có người Hong Kong phản kháng, thậm chí là chống trả binh sĩ quân đội. Điều đó sẽ chỉ dẫn tới đổ máu", Lau Siu-kai, phó chủ tịch Hiệp hội Nghiên cứu Hong Kong và Macau có trụ sở tại Trung Quốc, nhận định.

Theo Larry Wortzel, cựu tùy viên quân sự Mỹ tại Trung Quốc hồi những năm 1980, Trung Quốc đại lục có nhiều công cụ để vãn hồi trật tự hiệu quả hơn là quân đội, chẳng hạn như lực lượng vũ cảnh hoặc công an. Ông cho rằng huy động lực lượng quân sự đồn trú chỉ là giải pháp "cực chẳng đã" của các lãnh đạo Trung Quốc.

Tình hình Hong Kong cũng được cộng đồng quốc tế theo dõi sát sao, do nhiều tập đoàn đa quốc gia đặt trụ sở tại đặc khu này suốt nhiều năm qua. Việc đưa quân đội vào đặc khu hành chính này sẽ khiến Bắc Kinh đối mặt với áp lực khổng lồ từ các quốc gia phương Tây.

"Nước Anh sẽ có hành động chỉ trích mạnh mẽ nhất do London và Bắc Kinh đã ký hiệp ước để bảo đảm Trung Quốc tuân thủ mô hình 'một quốc gia, hai chế độ'", Liang Yunxiang, chuyên gia quan hệ quốc tế tại đại học Bắc Kinh, nhận xét.

Khi Trung Quốc sử dụng tới lực lượng quân sự để đối phó biểu tình, Mỹ sẽ không còn dừng lại ở các tuyên bố lên án. Washington nhiều khả năng sẽ thay đổi chính sách và cách nhìn nhận vai trò của Hong Kong, dẫn tới việc hàng loạt doanh nghiệp rút khỏi đặc khu này.

"Mọi động thái can thiệp quân sự sẽ khiến quốc hội Mỹ tức giận. Họ có thể tái xem xét Đạo luật Chính sách Hong Kong (HKPA) một cách rất cẩn thận", Wortzel cảnh báo. KHPA được thông qua năm 1992, trong đó coi Hong Kong là thực thể tách riêng khỏi Trung Quốc đại lục trong các vấn đề thương mại và kinh tế.

"Mỹ có thể coi Hong Kong là một thành phố bình thường của Trung Quốc, gây ảnh hưởng lớn tới kiểm soát xuất khẩu và hoạt động của ngành tài chính tại đây", Wortzel nói thêm.

Khủng hoảng xảy ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung đang căng thẳng vì chiến tranh thương mại cũng như nhiều vấn đề khác. Chen Daoyin, nhà phân tích chính trị tại Thượng Hải, cho rằng những khó khăn từ chiến tranh thương mại càng khiến Bắc Kinh phải làm mọi cách để duy trì vai trò cửa ngõ từ đại lục ra thế giới của Hong Kong.

"Triển khai lực lượng quân sự trấn áp biểu tình Hong Kong đồng nghĩa với việc Bắc Kinh đã sẵn sàng đóng sập cánh cửa với cộng đồng quốc tế", Chen đánh giá.

Các chuyên gia đều cho rằng sử dụng quân đội chỉ là biện pháp cuối cùng, khi chính quyền đặc khu mất hoàn toàn kiểm soát hoặc nổ ra bạo động vũ trang tại Hong Kong. "Chính quyền trung ương nên để tình hình hỗn loạn tự chấm dứt và dư luận thay đổi thái độ", tổng biên tập Hồ Tích Tiến nói.

Wortzel cảnh báo người biểu tình Hong Kong không nên vượt quá giới hạn, nếu không Bắc Kinh sẽ phải dùng biện pháp mạnh. "Tới nay, người biểu tình chưa nhằm vào căn cứ đồn trú hoặc các cơ sở quân sự của PLA. Nếu họ làm vậy, nhiều khả năng chính quyền đại lục sẽ phải điều quân để phản ứng", Wortzel cho hay.