Mắt chỉ dám chợp khi tiếng gà gáy sáng của mấy nhà dân gần trại cất lên, hoảng sợ với tiếng gót giầy của cán bộ, suốt 4.320 đêm, T. chập chờn với câu hỏi: Liệu đă phải ngày cuối cùng được sống? Gần 12 năm thấp thỏm ở “chung cư hộp diêm”, Đặng Văn T. vừa lo lắng, sợ hăi, vừa khắc khoải chờ đợi và hy vọng ngày được cảm nhận “hơi ấm của mùa xuân”.
Giữa sự sống và cái chết
Đó là những ngày chờ chết và những đêm dài mất ngủ. Một năm, hai năm, ba năm… sau lệnh hoăn thi hành án tử h́nh mà vẫn không thấy ḿnh được tha tội chết, T. bắt đầu cảm giác hoang mang lo lắng.Trải qua những đêm thao thức chờ cái chết trong sợ hăi tột độ, phạm nhân này nhớ lại: “Tôi đă không c̣n dám ngủ vào ban đêm nữa, ngoại trừ thứ bảy và chủ nhật. C̣n cái ngày khác trong tuần th́ tuyệt nhiên không dám ngủ. Không biết có phải thức để xua đuổi thần chết hay không?
Nhưng đêm nào cũng thức thâu đêm. Việc thức đêm một thời gian dài đă làm cho đôi tai của tôi thính hơn th́ phải.
Giữa đêm khuya vắng, bất cứ một âm thanh ǵ tôi cũng nghe được. Âm thanh tôi sợ nhất là tiếng gót giày của cán bộ. Đêm nào có 2 tiếng đôi giầy trở lên tiếng vào pḥng là tôi cảm thấy vô cùng hoảng sợ”.
 |
| Tử tù Đặng Văn T. |
Có lẽ đó cũng là nỗi sợ hăi của tất cả tử tù ở trong “chung cư hộp diêm” này. T c̣n nhớ rất rơ h́nh ảnh những người “hàng xóm” của ḿnh, sau khi hết “hạn tạm trú” đă phải ra pháp trường đền tội cho pháp luật.
T. bị ám ảnh bởi những thời khắc vĩnh biệt sự sống của những người đồng cảnh ngộ với ḿnh: “Khoảng 5 giờ sáng ngày 06-08, khi tiếng gà ngoài dân vừa ngừng tiếng gáy th́ có tiếng giầy đinh nện xuống sàn, tiếng ch́a khóa leng keng ngoài hành lang và khoảng 20 phút sau th́ tôi đă nghe tiếng gọi chào vĩnh biệt của tử tội Nguyễn Trọng Điệp.
Tôi ngồi dậy không nói một câu ǵ, tự lúc nào cơ thể tôi toát đầy mồ hôi, c̣n tóc th́ đă dựng ngược”.
Cuộc sống với T. từ sau ngày tuyên án là những phép đếm giản đơn mà kinh hăi, từng ngày, từng ngày, được sống. Chưa kể đến sự cô đơn mà T. đang phải gánh chịu từ những mất mát và khổ đau quá lớn.
Sau nỗi đau mất vợ, mất người thân, Đặng Văn T. rơi vào trạng thái trầm cảm.
Ngày ngày chỉ lủi thủi trong căn pḥng giam quen thuộc như một cái bóng, như một cái xác không hồn. Bước sang năm thứ 10 bó gối trong xiềng “chinh chiến” giữa sự sống và cái chết, sức khỏe của T. đă suy giảm đi rất nhiều, bệnh đại tràng hành dữ dội khiến anh không ăn không ngủ được, mê man, thậm chí suy nhược thần kinh rất nặng.
Và lúc đó, những cơn ác mộng kinh hoàng kéo đến.
Và những cơn ác mộng đó càng khiến T. thêm sợ hăi: “Tôi đă mơ một giấc mơ khủng khiếp, tôi thấy ḿnh bị đưa ra pháp trường để đền tội. 2 giờ 30 phút tôi tỉnh dậy thấy người ḿnh vă mồ hôi hột từ lúc nào. Lấy khăn lau mồ hôi tôi ngồi bó gối nh́n vào khoảng không mịt mùng của buồng giam và suy nghĩ”.
Quăng thời gian trong trại giam là những tháng ngày T. vô cùng ăn năn và cắn rứt v́ những lỗi lầm mà ḿnh đă gây ra.
T. không cầm nổi nước mắt trước những cử chỉ tốt đẹp dành cho ḿnh, luôn tự nhắc nhở rằng, ḿnh là một tử tù, đă v́ đồng tiền mà mang bất hạnh đến với mọi người. Và sau những phút cái chết vụt qua, T. ngửa mặt lên ô văng buồng giam nghĩ về cuộc đời ḿnh và những việc làm tội lỗi mà ḿnh đă gây ra, nghĩ đến bố mẹ già đang lủi thủi nơi căn nhà xiêu vẹo ở quê.
Cũng trong quăng thời gian khắc nghiệt và kinh hăi đó, khát vọng sống bên trong người tử tù vẫn bùng lên mănh liệt, ngọn lửa hy vọng vẫn không ngừng cháy. T đă rất thật thà khi trả lời một quản giáo hỏi anh có buồn không sau sự ra đi của “hàng xóm” Nguyễn Trọng Điệp: “Điệp là bạn của con ở ngoài đời nay lại là đồng cảnh th́ làm sao mà con không buồn. Tuy nhiên, con cũng tạm thời thở phào nhẹ nhơm, v́ đêm qua không phải là con”.
Những người canh “kho” cho pháp luật
Tháng ngày dài tưởng chừng như vô tận của sự sám hối, có lẽ, không ai gần gũi và ở bên Thế nhiều hơn những cán bộ trại giam. Tên tử từ đă trải qua ba đời giám thị và 10 cán bộ quản giáo, vào những giây phút khủng khiếp nhất của quãng đời 4.320 ngày trong trại giam, T. chờ đợi từng thời khắc được trở lại làm người, không ǵ khác, lại bằng chính tình người.
Từ ngày đầu tiên sống trong trại giam, T. đă nhận được sự quan tâm và chăm sóc của những người sau này anh coi như cha của ḿnh. Dù đă có lúc anh nghi ngờ những cử chỉ đó.
T. kể lại: “Quả thật thời gian đầu tôi đă không tin t́nh cảm của ông ấy giành cho tôi là sự thật. V́ tôi là kẻ có tội lớn đối với pháp luật, giống ṇi nhưng rồi cùng với thời gian, t́nh cảm mà ông và cán bộ dành cho tôi là có thật. Một thứ t́nh cảm rất nhân văn và rất con người!
Ông thường bảo với tôi rằng anh có tội với pháp luật th́ phải chịu tội, chúng tôi chỉ là những người canh “kho” cho pháp luật, giúp cho các anh được cái ǵ mà lương tâm cho phép, lại không vi phạm pháp luật th́ chúng tôi sẽ làm. Từ những t́nh cảm ân t́nh đó mà tôi đă thay đổi cách nghĩ và cách nh́n đối với họ”.
Đối với một người b́nh thường, sự quan tâm chăm sóc đă luôn là điều quư báu, trân trọng. Nhưng kẻ phạm tội đang đứng trước lương tâm và pháp luật như Đặng Văn T., người từng ngày sợ hăi đối mặt với cái chết, tên tử tù khắc khoải chờ đợi sự sống, th́ những ân cần, lo lắng đó c̣n là những giọt nước mát lành hồi sinh mầm cây đang khô héo, là những bài học về giá trị sống và t́nh người.
Một trong những kỷ niệm mà có lẽ cả quăng đời sau này T. không bao giờ quên được, T. nhắc về nó trong xúc động, và cả những giọt nước mắt nghẹn ngào: “Tôi c̣n nhớ vào một đêm mưa, tôi đang nằm nghe tiếng mưa rả rích của đám côn trùng th́ bỗng có ba bốn tiếng gót giầy tiến đến pḥng tôi. Đang nằm, tôi đă bật dậy như một chiếc ḷ xo và nín thở lắng nghe t́nh h́nh.
Bỗng có tiếng ch́a khóa kêu leng keng và cánh cửa sắt phía ngoài pḥng giam tôi bật mở. Lúc đó tôi thoáng nghĩ “thời khắc” của tôi đă điểm, tôi chưa kịp nói câu ǵ th́ cán bộ Sang ngó đầu vào hỏi, trời mưa có ngủ được không T.? Buồng giam có bị dột không?
Nếu dột th́ lấy áo mưa của cán bộ trải lên màn cho đỡ ướt, tranh thủ ngủ một lúc đi, trời sắp sáng rồi. Với tay cầm tấm ni lon từ tay cán bộ Sang nói lời cảm ơn, bỗng đôi mắt thâm quầng của tôi trào dâng hai hàng nước mắt. Tôi đă khóc không phải v́ tôi chưa phải đền tội, mà khóc v́ quá xúc động, bởi t́nh cảm và sự quan tâm mà cán bộ đă dành cho tôi. Đêm hôm đó, có lẽ là lần đầu tiên tôi khóc nhiều nhất từ ngày tôi bị tuyên án tử h́nh”.
Có lẽ, lúc ấy, tiếng bước chân báo hiệu của thần chết đă hóa ra sự ấm áp, cảm thông, âm thanh đêm đêm ám ảnh khiến người tử tù co rúm lại kinh hăi lại biến thành nhân ái, bao dung.
Đặng Văn T. học những bài học đầu tiên về t́nh người ở chốn lao tù một cách “run rẩy” và cảm động như thế.
Biết được T. cũng là người sống nặng về t́nh cảm, lại hiểu được nỗi buồn và sự cô quạnh của người tử tù, nên các cán bộ trại giam vẫn thường xuyên lui đến tṛ chuyện chân t́nh với T.
Lúc th́ để cùng đánh cờ, lần mang cho ít đồ ăn nhà bếp cất hôm trại làm cơm mời khách, khi th́ mua mấy con chim chào mào chơi cho khuây khỏa. Và luôn động viên T. cố gắng, vượt qua những nỗi đau và không ngừng hy vọng.
Chính một cán bộ trại giam vào thăm và động viên T. sau cơn ác mộng kinh hăi về trường bắn đă kể cho T. nghe câu chuyện “Chiếc lá cuối cùng” để mong tâm hồn được thanh thản.
Cũng như ông Behrman, người họa sĩ già hi sinh ḿnh để cứu lấy niềm tin và nghị lực sống cho cô gái Gionxi, những người canh “kho” pháp luật đă vẽ lên bức tường pḥng giam chiếc lá thường xuân cho Đặng Văn T., để phạm nhân này vượt qua sợ hăi, có thêm khát vọng và nghị lực vượt qua những khổ đau ập đến cuộc đời ḿnh, ngay cả khi cái chết luôn cận kề.
Cũng v́ những t́nh cảm nhân hậu và bao dung đó, người tử tù chờ chết “vắt qua hai thế kỷ” đă hiểu được ư nghĩa của cây xương rồng do một cán bộ trại giam trước khi về hưu đem tặng: “Sau này, tôi mới hiểu được sự chịu đựng và sức sống mănh liệt của cây xương rồng. Dù ở môi trường vô cùng khắc nghiệt, nhưng nó vẫn sống và nở hoa”.
Người quản ngục và tên tử tù. Tưởng như mối quan hệ giữa họ chỉ thuần là nhiệm vụ, là kỷ luật, là lớp lớp những cánh cửa khóa trái, xích xiềng lạnh lẽo.
Vậy mà trong gần 12 năm, trong suốt 4.320 ngày bên nhau trong căn pḥng biệt giam giành cho tử tù, họ đă cùng nhau vượt qua hết những mùa cây bàng đầu tiên của nhà giam trút hết lá, cùng đợi ngày “xương rồng nở hoa”.
• Vân Anh – Hoàng Sang
VNN
Tên tử tù kỳ lạ thoát án tử h́nh
