Wolfgang Porsche (82 tuổi), Chủ tịch hãng xe thể thao hạng sang Porsche của Đức, vừa kết hôn với người vợ thứ 4 kém ông 20 tuổi.


Ông Wolfgang Porsche chụp cùng bà Gabriele zu Leiningen. Ảnh: X.
Theo hãng tin dpa và một số cơ quan truyền thông ngày 7/12, đại diện Porsche cho biết ông Porsche tổ chức lễ cưới riêng tư với bà Gabriele zu Leiningen (62 tuổi) tại Salzburg, Áo. Người đại diện đề nghị truyền thông "hạn chế đặt thêm câu hỏi" để tôn trọng sự riêng tư của đôi vợ chồng mới cưới.

Ông Porsche kết hôn lần đầu năm 1970 và làm thủ tục ly hôn với người vợ thứ 3 vào năm 2023. Khi đó, truyền thông đưa tin ông gặp khó khăn khi sống cùng vợ sau khi bà được chẩn đoán mắc chứng sa sút trí tuệ và có nhiều thay đổi về hành vi.

Ông Porsche và bà zu Leiningen quen biết nhau hơn 20 năm và trở nên thân thiết hơn sau kỳ nghỉ chung tại Maldives. Từ tháng 1/2024, họ đã dọn về sống cùng nhau.

Bà zu Leiningen - nay là vợ thứ 4 của ông - xuất thân từ gia tộc Thyssen, dòng dõi quý tộc và là nền tảng của tập đoàn thép ThyssenKrupp, hãng thép lớn nhất nước Đức.

Bà kết hôn với Hầu tước Karl Emich Leiningen năm 1991 nhưng ly hôn năm 1998. Cùng năm, bà tái hôn với Aga Khan IV, lãnh đạo cộng đồng Hồi giáo Ismaili, song cuộc hôn nhân này cũng chấm dứt vào năm 2014.

Wolfgang Porsche là cháu nội của nhà sáng lập Ferdinand Porsche (1875-1951). Ông giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng Giám sát Porsche từ năm 2007. Gia tộc Porsche cùng gia tộc Piëch - thông gia của Ferdinand - hiện kiểm soát Tập đoàn Volkswagen, hãng xe lớn nhất nước Đức, thông qua công ty nắm giữ cổ phần Porsche Holding.

VietBF@ sưu tập

THỜI MAFIA : DONALD TRUMP VÀ VLADIMIR PUTIN BIẾN NỀN NGOẠI GIAO CỔ ĐIỂN THÀNH CHUYỆN LÀM ĂN !


Chiều tối thứ Ba vừa rồi ở Moscow, sau khi ăn tối tại khách sạn hạng sao, đối diện với Nhà Hát Bolschoi, Kirill Dmitriev dẫn khách người Mỹ của mình tới mấy chiếc limousine (xe mui kín hạng sang).

Khách không phải là bộ trưởng hay công chức, mà là những cá nhân riêng tư với sứ mạng quan trọng.

Đó là Steve Witkoff , một thương gia địa ốc và Jared Kushner, con rể của Donald Trump. Dmitriev là một nhà đầu tư ngân hàng.


Vladimir Putin và nhà đàm phán của Trump, Steve Witkoff bắt tay nhau , cái bắt tay gây bất lợi cho bên thứ ba.


Nguồn : Martin Burgdorff cho DIE ZEIT (Ảnh được sử dụng từ ddp, dpa)


Sau một vòng thăm thú thành phố ngắn ngủ, họ vào Điện Kremlin gặp Vladimir Putin. Ông này vừa mới quy cho dân Âu Châu là những kẻ thích gây chiến :


- “ Nếu Âu Châu muốn khởi sự chiến tranh với chúng tôi, thì có thể sẽ sớm tới lúc chúng tôi chẳng còn đàm phán với ai nữa”.

Sau đó, hai người Mỹ bàn với Putin về kế hoạch cắt đất Ukraine.





Trump đưa vào triều đại mình một công cụ mới cho các quan hệ quốc tế :

Đường lối ngoại giao xã hội đen – như phương tiện của các côn đồ dùng để tống tiền và làm ăn.

Đây là kế hoạch đã được giữ kín từ lâu và rồi được dùng để chèn ép Ukraine.

Đó là chuyện dành quyền khai thác mỏ, khai thác dầu hỏa, chuyện liên quan tới rất, rất nhiều tiền.


https://www.youtube.com/watch?v=Miv8sjZ4mYc



Những tay quyền thế thực dụng người Mỹ và người Nga gạt bộ ngoại giao [Mỹ] và các nhà ngoại giao ra lề , coi kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn của họ là đồ bỏ, dùng các giao dịch thương mại để làm tiền.

Loại hình ngoại giao này là điều xưa nay chưa từng có trong một nền dân chủ và trong nền kinh tế lớn nhất của thế giới.

Các doanh nhân có máu mặt hình thành nên một thứ vô-ngoại giao mới , với mục tiêu :

- Tống tiền các nước liên minh

- Trấn lột kẻ yếu và kết tình anh em với những kẻ đồng mưu.

Những tay giang hồ này không phục vụ cho quốc gia hay đất nước họ, thậm chí cho thế giới, mà chỉ cho quan thầy của họ – và dĩ nhiên cả cho chính họ.

Về điểm này chẳng ai hơn được Steve Witkoff , đặc uỷ viên của Donald Trump và người mà Trump vốn quen biết từ hơn bốn mươi năm qua.





Khởi đầu là một ổ bánh mì kẹp pho-mát và giăm-bông.

Từ năm 1986 Witkoff đã làm việc cho Trump, với tư cách luật sư bất động sản, trong một thương vụ với những cuộc trao đổi thường kéo dài tới khuya.

Nghe nói Witkoff đã một lần mua cho Trump một ổ sandwich vì nhà đại đầu tư đêm hôm đó đã quên mang sẵn tiền lẻ trong túi.

Từ giữa thập niên 1990 , chính Witkoff trở thành nhà phát triển và đầu tư bất động sản. Và ông ta đã trở thành tỉ phủ với công ty Witkoff Group của mình.

Tạp chí kinh doanh Forbes ước tính, gia sản của ông lên tới hai tỉ đô la.

Lòng tin của Trump đối với Witkoff nẩy nở từ đầu thập niên 1990 qua các trận đánh gôn, và nó được chứng thực qua việc Witkoff đã tặng nhiều triệu đồng cho quỹ vận động bầu cử của Trump.

Witkoff không là thành viên nội các. Nhưng Trump đã giao cho ông làm đặc uỷ riêng của mình về chuyện Trung Đông. Sẵn tay, ông kiêm luôn việc dàn xếp cuộc chiến của Nga đối với Ukraine.





Donald Trump khinh miệt cái được ông gọi là “deep state” , nghĩa là toàn bộ cơ cấu bàn giấy với những chuyên gia, những tiến trình lớp lang và những quy định luật pháp rõ ràng.

Và như vậy, Witkoff được tự do hành xử , qua mặt luôn bộ ngoại giao.

Tiếng nói của ông nặng ký hơn tiếng nói của ngoại trưởng Marco Rubio, người đã chẳng có mặt trong cuộc trao đổi ở Moscow.





Quan hệ giữa Trump và Witkoff phải được hiểu là thứ quan hệ của người chủ trong một gia tộc mafia đối với các thuộc hạ, của người chủ đối với người cố vấn và người đàm phán chính của mình.

Trong ý nghĩa này, Witkoff là thành phần của gia đình mở rộng của Trump. Chính Witkoff thích kể đi kể lại chuyện này :


Trump đã quan tâm tới đứa con đầu của ông, nó chết năm 2011vì chích quá liều ma-tuý.

Witkoff lấy tên Donald đặt cho đứa cháu đầu của mình.

Ông được Trump đưa vào nhóm giải quyết dịch bệnh corona, và sau khi thắng cử năm 2024, đưa vào uỷ ban tổ chức lễ ra mắt tân tổng thống.

Trong hệ thống này lòng trung thành và sự tận tuỵ cá nhân là yếu tố bảo đảm cho chỗ đứng.





Con rể Trump, Jared Kushner, thường có mặt trong nhiều cuộc thảo luận của Witkoff với người Nga và người Ả-rập, và cũng có mặt trong lần gặp gỡ vừa rồi ở Moscow.

Người con trai kế của Witkoff, Zachary, lãnh đạo – cùng với sự góp mặt các con trai của Trump – quỹ tiền điện tử “World Liberty Financial” của Trump.

Gia đình Witkoff giữ 12,5% công ty này, gia đình Trump đòi tới 75%.

Người ta sợ rằng, các chính quyền ngoại quốc có thể đổ tiền qua ngã này để mua đường vào cổng Nhà Trắng.

Chính World Liberty Global được hưởng lợi qua việc chính quyển Trump bãi bỏ những quy định về kỹ nghệ tiền điện tử.






* * *

PHÁN QUYẾT 2–1 LÀM RÚNG ĐỘNG GIỚI HÀNH PHÁP

Tại Washington D.C., một bản án tưởng chừng khô khan về kỹ thuật pháp lý lại đang làm rung chuyển cả mô hình nhà nước liên bang Mỹ. Tòa Phúc thẩm Hoa Kỳ cho Địa phận Quận Columbia vừa tuyên một phán quyết 2–1, khẳng định Tổng thống – cụ thể là Donald J. Trump, và rộng hơn là mọi tổng tư lệnh trong tương lai – có quyền tự do bãi nhiệm các thành viên của Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRB) và Ủy ban Bảo vệ Hệ thống Công trạng (MSPB) mà không cần nêu lý do “chính đáng”. Nói cách khác, những chiếc ghế từng được coi là “an toàn nhiệm kỳ”, chỉ bị đụng đến khi có “thiếu hiệu năng, lơ là nhiệm vụ hay sai phạm nghiêm trọng”, giờ đây đã được tòa án xem như các vị trí hành pháp thuần túy, lệ thuộc trực tiếp vào ý chí của Nhà Trắng.

Ý kiến đa số do Thẩm phán Gregory Katsas chấp bút, cùng với sự đồng thuận của Thẩm phán Justin Walker – cả hai đều là người do Trump bổ nhiệm – dựa thẳng vào xu hướng mới của Tối cao Pháp viện: củng cố “thuyết tổng thống thống nhất” (unitary executive). Thông điệp cốt lõi: Quốc hội không được tự ý dựng những “bức tường cách ly” để che chắn các viên chức thực thi quyền hành pháp đáng kể khỏi sự kiểm soát của Tổng thống.

HAI NỮ ỦY VIÊN VÀ CUỘC CHIẾN QUANH CHIẾC GHẾ “KHÔNG THỂ BỊ ĐUỔI”

Đằng sau phán quyết là hai vụ kiện được gộp chung. Một bên là Cathy A. Harris, thành viên – và cũng là chủ tịch Đảng Dân chủ – của MSPB, người bị chính quyền Trump cho thôi chức giữa nhiệm kỳ. Bên kia là Gwynne A. Wilcox, nữ ủy viên Dân chủ của NLRB do Biden bổ nhiệm, cũng bị Trump “trảm” vào tháng Giêng năm nay, cùng với cố vấn pháp lý của hội đồng. Cả Harris lẫn Wilcox đều kiện để lấy lại ghế, viện dẫn luật liên bang quy định họ chỉ có thể bị cách chức vì “lý do chính đáng”.

Tòa Quận D.C. ban đầu đứng về phía họ. Thẩm phán Beryl Howell so sánh Trump với “vua” hay “nhà độc tài”, cho rằng tổng thống không có thẩm quyền bãi nhiệm tùy tiện các ủy viên NLRB. Một thẩm phán khác – Rudolph Contreras – cũng phục chức cho Cathy Harris, coi việc bãi nhiệm không nêu lý do là trái luật. Trong mắt nhiều người, đó là nỗ lực bảo vệ tính “độc lập” của các cơ quan vốn được lập ra để đứng ngoài sức ép chính trị trực tiếp.

Nhưng Tòa Phúc thẩm D.C. đã lật ngược hoàn toàn. Với cách đọc Hiến pháp nghiêng về củng cố quyền lực Hành pháp, tòa tuyên bố những tấm “áo giáp nhiệm kỳ” mà Quốc hội khoác cho NLRB và MSPB là vi hiến, bởi chúng che chắn các viên chức đang nắm trong tay “quyền hành pháp đáng kể” khỏi sự giám sát tối hậu của tổng thống được dân bầu.

NLRB / MSPB: CÒN “ĐỘC LẬP” HAY ĐÃ LÀ CÁNH TAY HÀNH PHÁP?

Trọng tâm tranh luận nằm ở chỗ: NLRB và MSPB là “cơ quan độc lập” kiểu cũ như Ủy ban Mậu dịch Liên bang (FTC) những năm 1930, hay thực chất là cánh tay nối dài của Hành pháp hiện đại? Các thẩm phán đa số đã trả lời không chút quanh co: cả hai đang làm những việc rất… hành pháp.

NLRB không chỉ xử vài vụ kiện lẻ tẻ. Cơ quan này có quyền ban hành các quy định mang tính ràng buộc trên toàn quốc, định hình lại luật chơi thương lượng tập thể giữa công đoàn và chủ doanh nghiệp. Thông qua từng phán quyết, NLRB không chỉ “giải thích luật” mà thường xuyên viết lại chính sách lao động quốc gia, viện dẫn những cân nhắc chính sách rộng lớn và không ngại đảo chiều tiền lệ mỗi khi thành phần chính trị trong hội đồng thay đổi. Không dừng lại ở giấy mực, NLRB còn có quyền yêu cầu khôi phục chức vụ, trả lương truy thu, thậm chí bồi thường thiệt hại – những biện pháp khắc phục mang nặng tính thực thi.

MSPB cũng vậy, thậm chí còn nắm dao đằng chuôi trên đời sống công chức liên bang. Hội đồng này có thể lật ngược các quyết định kỷ luật, áp đặt hình phạt với cơ quan, ra lệnh bồi thường, phục chức và trả chi phí luật sư cho nhân viên. Nói thẳng, MSPB có thể “chặn tay” cả các bộ trưởng, nếu thấy họ kỷ luật nhân viên trái luật.

Từ những thực tế đó, tòa phúc thẩm kết luận: đây không còn là những “ủy ban kiểu Humphrey’s Executor” của thập niên 1930 nữa. Khi một cơ quan vừa làm quy phạm, vừa xử lý tranh chấp, vừa ra tay thực thi, thì các ủy viên của nó đang cầm trong tay quyền hành pháp đáng kể. Mà đã là quyền hành pháp, thì Hiến pháp – theo cách hiểu hiện tại của đa số thẩm phán liên bang – đòi hỏi phải đặt dưới quyền kiểm soát cuối cùng của Tổng thống.

TỪ SEILA LAW ĐẾN HARRIS V. BESSENT: BƯỚC ĐI TIẾP THEO CỦA “TỔNG THỐNG THỐNG NHẤT”

Phán quyết ở D.C. không xuất hiện trong khoảng chân không pháp lý. Nó ăn khớp với cả chuỗi quyết định gần đây của Tối cao Pháp viện: từ Seila Law (về Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng), đến Collins kiện Yellen (về Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang), và Trump kiện Hoa Kỳ (về quyền miễn trừ hình sự). Tất cả đều đi chung một hướng: thu hẹp không gian “độc lập” của các cơ quan hành chính, trả lại cho tổng thống quyền bãi nhiệm các viên chức nắm quyền lực lớn.


Trong vụ NLRB và MSPB, Tối cao Pháp viện đã sớm gửi tín hiệu từ đầu năm 2025 khi tạm dừng các phán quyết của tòa cấp dưới phục chức Gwynne Wilcox và Cathy Harris, với lý do có khả năng hai cơ quan này đang “thực thi quyền hành pháp đáng kể” nên các lớp bảo vệ nhiệm kỳ có thể vi hiến. Chánh án Roberts đã ký lệnh tạm dừng đó – một dấu hiệu cho thấy đa số ở Tối cao Pháp viện không mặn mà với việc để các hội đồng “độc lập” đứng chắn giữa Tổng thống và bộ máy hành pháp.


D.C. Circuit giờ chỉ đơn giản là đi hết quãng đường mà Tối cao Pháp viện đã vạch sẵn. Từ chỗ giới hạn thẩm quyền của các giám đốc cơ quan đơn nhất (như giám đốc CFPB), lập luận “tổng thống phải được bãi nhiệm người nắm quyền lực hành pháp” đang lan sang cả các ủy ban nhiều thành viên như NLRB, MSPB – và xa hơn, có thể là FTC, SEC, FCC… trong tương lai gần.

LO NGẠI: CON ĐƯỜNG CAO TỐC HƯỚNG VỀ MỘT NHÀ NƯỚC TỔNG THỐNG TOÀN QUYỀN?

Không phải ai cũng vỗ tay trước phán quyết này. Thẩm phán Florence Pan – người duy nhất bất đồng – cảnh báo rằng tước bỏ hoàn toàn các lớp bảo vệ nhiệm kỳ sẽ kéo các cơ quan vốn được thiết kế để cân bằng quyền lực về gần hơn với ý chí chính trị ngắn hạn của Nhà Trắng, làm suy yếu nguyên tắc “các cơ quan độc lập” mà án lệ Humphrey’s Executor đã dựng lên từ năm 1935.


Giới chỉ trích nói thẳng: khi mọi viên chức thực thi quyền lực đáng kể đều có thể bị sa thải ngay lập tức vì không chiều ý tổng thống, nguy cơ trượt dài sang tự trị hành pháp là có thật. Những cơ quan như NLRB hay MSPB tồn tại để bảo vệ công nhân, công chức khỏi sự lạm quyền của Nhà nước và giới chủ. Nay nếu mỗi khi thay chính quyền là thay luôn người ngồi ghế, và người ngồi ghế biết rằng chỉ cần “trái ý” là mất việc, thì lý tưởng “cân bằng – kiềm chế” sẽ ngày càng mong manh.

Ngược lại, phe ủng hộ lại ca ngợi đây là “chiến thắng cho trách nhiệm giải trình”: nếu NLRB hay MSPB có thể bóp méo chính sách mà không chịu trách nhiệm trước cử tri, thì tốt hơn là để tổng thống – người do cử tri trực tiếp chọn – chịu trách nhiệm chính trị về mọi quyết định, kể cả quyết định nhân sự. Đằng sau tranh luận pháp lý là câu hỏi chính trị: chúng ta sợ một tổng thống quyền lực, hay sợ một “nhà nước ngầm” quan chức nhiệm kỳ không thể bãi nhiệm hơn?

SAU TRUMP, BẤT KỲ AI VÀO NHÀ TRẮNG CŨNG THỪA HƯỞNG QUYỀN LỰC MỚI

Một điều cần nhớ: phán quyết này không “đóng gói” riêng cho Trump. Nó sẽ nằm đó, trong hệ thống án lệ, dành cho bất kỳ ai đặt chân vào Nhà Trắng về sau – dù là Cộng hòa, Dân chủ hay một gương mặt nào đó chưa xuất hiện trên sân khấu chính trị hôm nay. Những người vui mừng vì tổng thống mình ưa thích vừa thắng một trận lớn trước “giới quan chức D.C.” cũng nên tự hỏi: ngày mai, khi đối thủ chính trị của mình lên nắm quyền, họ cũng sẽ cầm trong tay lưỡi dao bãi nhiệm sắc bén tương tự.

Tòa Phúc thẩm D.C. vừa viết thêm một chương mới vào câu chuyện lâu dài giữa Quốc hội, Tổng thống và các cơ quan độc lập. Ở đó, bóng của các phán quyết Seila Law, Collins, Trump v. United States… vẫn còn in rõ, và phía trước, Tối cao Pháp viện nhiều khả năng sẽ còn tiến xa hơn nữa trong việc “dọn sạch” các rào chắn với quyền bãi nhiệm.

Câu hỏi còn lại không chỉ là kỹ thuật pháp lý. Đó là bài toán về mô hình nhà nước mà người Mỹ muốn chọn: một Hành pháp mạnh, sẵn sàng “điều khiển” mọi cơ quan; hay một mạng lưới cơ quan độc lập, đôi khi chậm chạp, rối rắm, nhưng tạo ra nhiều lớp phanh trước cơn bốc đồng của quyền lực?

Dù thích hay ghét Trump, chúng ta khó có thể phủ nhận: với phán quyết mới của Tòa Phúc thẩm D.C., chiếc ghế tổng thống Mỹ vừa được nâng cao thêm một bậc. Và một khi bậc thềm quyền lực đã được xây thêm, hiếm khi nào lịch sử lại tự giác phá bỏ nó.

Ba công dân Việt Nam bị chính quyền Mỹ trục xuất vừa trở về Lâm Đồng và được cơ quan chức trách địa phương này tiếp nhận.
Theo đó, ba người Việt Nam, trong độ tuổi 29 đến 57, đã trở về nước qua sân bay Nội Bài (Hà Nội) và hiện được bàn giao về địa phương.
Nhà chức trách cho biết cả ba người này đều có tiền án, tiền sự tại Mỹ, đã bị Mỹ xử phạt rồi trục xuất và bàn giao cho Việt Nam.
“Việc tiếp nhận được thực hiện đúng quy định pháp luật, bảo đảm các yếu tố đối ngoại, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trên tinh thần nhân đạo”, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh Công an tỉnh Lâm Đồng cho biết vào ngày 24/12.
Trong những tháng qua, đã có nhiều trường hợp công dân Việt Nam bị Mỹ trục xuất trong chiến dịch trấn áp người nhập cư của chính quyền Trump.
Cả hai nước đều không công bố con số chính thức, nhưng một luật sư nhân quyền Mỹ cho BBC hay riêng trong tháng Sáu, Bảy, đã có hàng trăm người bị trục xuất.
Động thái này được cho là kết quả việc Việt Nam, dưới sức ép thuế quan từ ông Trump, gần đây đã đồng ý tiếp nhận những trường hợp đến Mỹ sau năm 1995 – thời điểm hai nước bình thường hóa quan hệ.

VietBF@sưu tập

Những ngày cuối năm, TP.HCM nóng hầm hập như cái lò, nhưng có những phận người còn nóng hơn—nóng vì không có việc, nóng vì túi rỗng, nóng vì ngày mai chưa biết ngủ ở đâu. Giữa dòng xe máy và tiếng còi quen thuộc, người ta bỗng nhìn thấy một hình ảnh lạ mà ám ảnh: một người đàn ông khoác ba lô, dắt theo một chú chó nhỏ, lầm lũi đi bộ xin việc qua từng con đường.

Ba ngày đi bộ xin việc, hơn 30 công trình chỉ nhận lại một câu: “Đủ người rồi”
Ông Trương Lâm Trọng, 36 tuổi, quê Vĩnh Long, là thợ hồ. Suốt 3 ngày, ông xuất hiện trên các tuyến đường khu Tên Lửa (Bình Tân cũ) rồi vòng qua khu vực quận 6, quận 11 cũ. Cứ hễ thấy công trình đang thi công là ông tấp vào, lễ phép hỏi xin một suất phụ hồ hoặc thợ xây. Ông gõ cửa hơn 30 chỗ, tính đến lúc người ta biết câu chuyện thì con số bị từ chối đã là 31. Đáp lại vẫn chỉ là cái lắc đầu lạnh tanh: “Ở đây đủ người rồi.”

Ở TP.HCM, đôi khi một câu nói ngắn ngủi có thể chặn cả con đường sống của một người.

Từ Long Thành về Sài Gòn: đi bộ hai ngày một đêm để vừa đi vừa… tìm việc
Trước khi dạt về những con đường này, ông Trọng đã trải qua một cuộc “hồi hương” không xe, không vé, không hẹn ngày mai. Công trình cũ ở Long Thành (Đồng Nai) bất ngờ dừng thi công, kéo theo 13 anh em công nhân mất việc. Ông nhận số tiền công ít ỏi 1,8 triệu đồng. Ông không bắt xe về TP.HCM, mà chọn đi bộ suốt hai ngày một đêm—vừa đi vừa nhìn ngó dọc đường, hy vọng đâu đó có người cần thợ.

Đi bộ để tìm việc, nghe như chuyện của một thời xa lắc. Nhưng nó đang diễn ra giữa thành phố lớn nhất nước, ngay lúc người ta chuẩn bị đón năm mới.

Trong túi còn 25.000 đồng, ông vẫn mua 10.000 đồng vé số vì “thấy tội quá”
Bây giờ, tiền trong túi ông chỉ còn vỏn vẹn 25.000 đồng. Vậy mà trên đường, gặp một đứa trẻ nghèo bán vé số, ông móc 10.000 đồng cuối cùng để ủng hộ. Không phải vì ông giàu lòng thương theo kiểu “dư dả”, mà vì người khốn khó thường nhìn ra nhau rất nhanh: “thấy tội quá” là mua.

Nhiều người đi đường dừng xe, ái ngại, muốn đưa ông ít tiền. Nhưng ông nhất quyết không nhận. Với ông, tiền cho một bữa chỉ ấm một lúc; còn một lời giới thiệu đến đúng công trình đang cần thợ mới là cái phao cứu sinh thật sự.

Thợ bậc 3, hơn 12 năm bôn ba… vẫn bị nghi ngờ và khinh rẻ
Ông Trọng không phải người “tay ngang”. Ông là thợ xây lành nghề, có bằng nghề bậc 3—bậc cao nhất của thợ hồ. Hơn 12 năm, ông bôn ba qua các công trình từ Nam ra Bắc, từ TP.HCM đến Hà Nội để mưu sinh.

Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: càng mệt mỏi, càng rách rưới vì đi bộ, càng bị nhìn bằng ánh mắt nghi ngờ. Ông nói nghề này bạc bẽo: mình lội bộ lại xin việc, nhiều người lại tưởng mình “bê tha”, khinh rẻ, không cho cơ hội. “Người ta không cho mình cơ hội thì sao biết mình làm được hay không?”—một câu hỏi nghe hiền, mà đau.

Ky – chú chó nhặt ở gốc cây gần bãi rác, và lời thề không bỏ rơi
Đi cùng ông là Ky, chú chó nhỏ như cái bóng. Ky là “bạn đường” đúng nghĩa: ngủ bụi vỉa hè cùng, đi xin việc cùng, chịu nắng chịu bụi cùng. Ông nhặt Ky ở gốc cây gần bãi rác tại Long An hơn 2 năm trước. Khi đó Ky ghẻ lở, ốm yếu. Nhờ được chăm, Ky sống sót và từ đó bám ông như người thân.

Có chủ trọ từ chối không cho thuê phòng vì ông mang theo chó. Ông sẵn sàng trả phòng, ra vỉa hè ngủ, chứ nhất quyết không bỏ Ky. Trong một thành phố rộng thênh thang, đôi khi thứ giữ người ta đứng vững không phải tiền, mà là một sinh linh nhỏ vẫn đi cạnh mình.

Gia đình trắc trở, quê nhà lũ lụt, điện thoại cũng phải cầm cố
Hoàn cảnh ông Trọng chồng lên nhiều tầng xấu số. Vợ bỏ đi khi con trai mới 4 tuổi. Một mình ông bôn ba nuôi con lớn. Giờ con trai đang làm công nhân gỗ ở Bình Dương. Quê nhà Vĩnh Long lại vừa chịu ảnh hưởng nặng vì lũ: vườn tược ngập trắng, hoa màu hư hại. Khó khăn nối khó khăn.

Chiếc điện thoại—phương tiện liên lạc duy nhất để xin việc—ông cũng đã phải đem cầm lấy một triệu đồng để lo tiền ăn qua ngày. Mất điện thoại là mất luôn đường dây hy vọng. Nhưng giữ điện thoại thì… bụng đói.

Một lát cắt của Thành Hồ cuối năm
Câu chuyện của ông Trọng không chỉ là chuyện một người thợ thất nghiệp. Nó là lát cắt của một thành phố khi guồng máy kinh tế khựng lại: công trình dừng, người đổ ra đường, chỗ làm ít đi, cái gật đầu trở nên xa xỉ. Và giữa những lời tranh cãi đúng–sai, đáng–không đáng, đôi khi điều người lao động cần chỉ là một câu đơn giản: “Ở đây đang thiếu người, anh vô làm đi.”

Có những chữ nghe qua tưởng vô hại, nhưng rơi vào tai lại làm người ta “ớn”. Nhất là với nhiều người miền Nam vốn quen lời ăn tiếng nói hiền, gọn, lịch sự, ít thích kiểu “quăng” chữ thô vào câu chuyện thường ngày.

Vậy mà vài năm gần đây, chữ “vãi” bỗng tràn lan như mưa trái mùa. Vui cũng “vãi”. Buồn cũng “vãi”. Nóng “vãi”, lạnh “vãi”, mệt “vãi”, sướng “vãi”. Không vui không buồn, gặp nhau cũng “vãi”. Rồi nâng cấp lên một rổ: vãi l…, vãi đái, vãi cứt, vãi linh hồn, vãi chưởng, vãi lúa… nghe đến đâu là thấy… muốn đứng dậy đi chỗ khác.

Có người còn đem chữ đó vào chuyện ăn uống, rao bán kiểu “rẻ vãi…” khiến người nghe bủn rủn. Rẻ kiểu gì mà kéo theo cả một hình ảnh dơ dáy, phản cảm? Tự nhiên món ngon cũng hóa kém duyên.

“Vãi” là gì: không phải “ông vãi bà vãi” đâu nghe
Nhiều người lớn tuổi bực nhất ở chỗ: chữ “vãi” không phải nghĩa “ông vãi, bà vãi” trong nếp cũ miền Nam. “Vãi” ở đây vốn là động từ chỉ hành động vung vãi, quăng rải, kiểu rải muối gạo, quăng tung tóe. Vì vậy khi ghép với những từ tục tĩu, nó tạo cảm giác như “quăng thẳng vô mặt người ta” — vừa thô, vừa gắt, vừa mang tính xúc phạm trực diện.

Bởi vậy, có người mới nói thẳng: chửi tục thì đã là tục, nhưng tục kiểu này nghe “ghê”, nghe “dơ”, nghe như cố tình lấy thứ bẩn để ném ra cho sướng miệng.

Rồi câu chuyện trượt sang một điều ngộ nghĩnh mà cũng buồn: chửi cũng bị kéo vào cuộc phân Nam – Bắc.

Chửi tục “có vần có điệu”: Bắc thành nghệ thuật, Nam lại quen gọn và đậm
Nhiều người nhận xét: người miền Bắc chửi tục có thể… chửi như hát, như làm thơ, lên xuống nhấn nhá, chửi dài hơi, chửi ba ngày ba đêm, chửi thành “nghệ thuật chửi”, “chửi gia truyền”. Những câu kiểu “tiên sư bố”, “tiên sư cha”, rồi đủ biến thể, nghe vừa sắc vừa dai, mà đôi khi còn có nhịp.

Miền Nam thì khác. Nam chửi thường gọn, phang một nhát, kiểu “mổ tổ”, “tổ cha”, “đ… m…” — không cầu kỳ, không vần điệu. Cái gọn đó có khi lại thành “hiền” trong tai người quen.

Cho nên khi nghe kiểu chửi miền Bắc như “đ… bố mày”, nhiều người miền Nam thấy sốc vì vừa nặng vừa hạ nhục, lại kéo theo nghĩa dơ dáy. Người Bắc nghe câu ấy thì “tức điên” là đúng bài, vì nó đánh thẳng vào cái danh dự theo kiểu nhục mạ tận gốc.

Và rồi, cái đáng nói là: giới trẻ miền Nam bây giờ lậm kiểu chửi đó, lậm luôn cả chữ “vãi”.

Từ mạng xã hội bước ra phim ảnh: chửi như nuốt đĩa, ngắt nhéo, “miếng độc” lạm dụng
Không chỉ ngoài đời. Xem webdrama, phim điện ảnh, nhiều nhân vật được gắn mác “miền Nam” mà lại chửi như đọc rap kiểu miền ngoài: ngắt nhéo, nuốt chữ, nhấn nhá, xắn ống quần lên rồi xổ một tràng “thơ vần”. Có người bảo đó là “miếng độc” diễn xuất nên cứ lôi ra hoài.

Nhưng với nhiều khán giả miền Tây, miền Nam “lục tỉnh”, cảm giác là… giả trân. Vì trong nếp nói quê nhà, ít có chuyện chửi như hát, chửi vần điệu làm mình làm mẩy. Miền Nam có thể nóng, có thể bộc trực, nhưng thường không “lên tông” theo kiểu ấy.

Thành ra, sự khó chịu không chỉ vì chữ “vãi”, mà vì cái cảm giác văn hóa vùng miền bị pha trộn đến mức mất giọng.

Nhưng cũng có ý kiến khác: ngôn ngữ sống là vì giới trẻ “bẻ nghĩa”
Dĩ nhiên, không phải ai cũng đồng tình với việc “cấm khẩu” chữ lóng. Có người phản biện rất thực tế: ngôn ngữ sinh động là do giới trẻ tạo ra, họ dùng theo phong trào, theo trend, nên nghĩa đã khác nghĩa gốc. “Vãi” trong miệng nhiều người bây giờ chỉ mang nghĩa “quá đi”, “cực đỉnh”, “nhiều quá”, kiểu “xinh vãi”, “mệt vãi” — nói nhanh cho tiện, chứ không ai nghĩ tới chuyện “quăng cái gì vào mặt ai”.

Và tiếng Việt vốn luôn giao thoa, vùng miền vẫn có đặc trưng riêng nhưng cũng không tránh khỏi hòa trộn. Chấp nhất quá đôi khi chỉ làm mệt thêm.

Nói thẳng như một bình luận: “kệ bọn trẻ” — thế hệ trước viết theo quan điểm thế hệ trước, nhưng không nhất thiết là tiêu chuẩn duy nhất bắt thế hệ sau phải noi theo.

Vấn đề không nằm ở một chữ, mà ở giới hạn của sự lịch sự
Tuy vậy, cái “ngứa tai” của nhiều người miền Nam không phải vô cớ. Vì chữ lóng nào rồi cũng qua, nhưng thói quen văng tục để giao tiếp mà thành bình thường thì đáng lo. Nhất là khi nó đi kèm một mớ từ khác đang lan theo: “chiếc em bé”, “chiếc bà ngoại”, “con xe”, “con iPhone”, “trộm vía”, “xin vía”, rồi “cành”, “củ”, “chục tỏi”… Nghe riết thành nhức đầu.

Ngôn ngữ có quyền thay đổi, nhưng văn hóa cũng có quyền giữ ranh giới. Chữ nào nói ra khiến người đối diện ngượng miệng, nghịch nhĩ, phát sinh ác cảm, thì dù trend có mạnh cỡ nào, nó vẫn khó trở thành “đẹp”.


Người miền Nam có cái duyên riêng: hiền, dễ thương, nói chuyện tự nhiên, ít làm quá. Giữ được cái nết ấy không phải là “bài ngoại” hay “chống vùng miền”, mà là giữ cho mình một phong vị.

Không ai cấm ai nói. Nhưng nếu đã biết chữ đó làm người khác khó chịu, nếu đã biết nó kéo theo hình ảnh thô tục và dơ dáy, thì bớt một chữ cũng đâu có mất gì.

Giữa một thời ngôn ngữ chạy như nước lũ, đôi khi lịch sự lại là một dạng can đảm: biết dừng đúng lúc, biết chọn chữ cho sạch miệng, và giữ cho câu nói của mình còn đáng nghe.

Một thông báo lúc khuya: “Pause DV1 ngay lập tức”
Một chương trình vốn được xem như “cánh cửa đặc biệt” để vào Mỹ bỗng chốc bị kéo phanh.

Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) vừa tuyên bố ý định tạm dừng một chương trình visa nhằm tiếp nhận một số đối tượng nhập cư vào Hoa Kỳ. Nhưng điều khiến dư luận chú ý nhất là: thông báo này đến ngay sau khi nghi phạm vụ nổ súng tại Đại học Brown được xác định là thường trú nhân (green-card holder), và đã nhập cư vào Mỹ thông qua chính chương trình đó.

Bộ trưởng DHS Kristi Noem viết rằng theo chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, bà lập tức yêu cầu USCIS “pause” chương trình DV1, với lập luận nhằm bảo đảm “không còn người Mỹ nào bị hại” bởi một chương trình mà bà gọi là “tai hại”.

Nhưng ngay cả khi câu chữ rất mạnh, phạm vi “pause” đến đâu vẫn còn mờ: dừng toàn bộ hay chỉ dừng một phần trong quy trình?

Vụ Brown – MIT: nghi phạm là ai, và vì sao kéo theo quyết định này?
Nghi phạm được nêu tên là Claudio Neves Valente, 48 tuổi, quốc tịch Bồ Đào Nha, từng là cựu sinh viên của Brown. Theo các tường thuật, ông ta bị cáo buộc liên quan vụ xả súng tại Brown vào thứ Bảy 13/12/2025, và còn bị nghi sát hại một giáo sư MIT vào thứ Hai 15/12/2025.

Đến tối thứ Năm 18/12/2025, Valente được phát hiện đã tử vong. Động cơ của chuỗi sự việc vẫn chưa rõ ràng, nhưng “đường đi” nhập cư của nghi phạm lại trở thành tâm điểm chính trị.

Theo DHS, Valente đến Mỹ năm 2017 theo diện DV1 và sau đó nhận thẻ xanh.

DV Lottery là gì: “xổ số thẻ xanh” nhưng không phải ai trúng cũng được đi
Chương trình Diversity Visa (thường được gọi là “DV Lottery”) do Bộ Ngoại giao Mỹ vận hành, nhắm tới người đến từ những quốc gia có tỷ lệ nhập cư vào Mỹ thấp theo công thức của chính phủ.

Mỗi năm, luật cho phép cấp tối đa khoảng 55.000 visa định cư theo diện này. Người trúng chọn ngẫu nhiên vẫn phải vượt qua các bước bắt buộc: điều kiện học vấn/kinh nghiệm nghề nghiệp, hồ sơ giấy tờ, phỏng vấn, khám sức khỏe, và các lớp kiểm tra an ninh – tức không phải “bốc thăm là xong”.

Một điểm quan trọng: người nhận visa DV khi nhập cảnh sẽ được cấp quy chế thường trú nhân. Và nếu người trúng DV đã ở sẵn trong nước Mỹ hợp pháp, họ có thể làm thủ tục điều chỉnh tình trạng để lên thẻ xanh thông qua USCIS.

“Ai có quyền dừng?” – vì sao thông báo khiến người ta bối rối
Điểm gây tranh luận nằm ở chỗ: Bộ Ngoại giao mới là nơi “cầm trịch” phần lớn chương trình DV (từ khâu mở đăng ký, bốc chọn, cấp visa định cư ở lãnh sự quán). Trong khi đó, DHS/USCIS giữ vai trò quan trọng ở phần thẻ xanh và điều chỉnh tình trạng trong nội địa Mỹ.

Vì vậy, khi Bộ trưởng DHS nói “pause DV1”, câu hỏi bật ra ngay: đây là dừng toàn bộ chương trình, hay chủ yếu là dừng các thủ tục thuộc USCIS (như điều chỉnh tình trạng và cấp thẻ xanh nội địa cho nhóm DV)? Phía Bộ Ngoại giao cũng ra tuyên bố theo hướng “đứng cùng DHS” và nói đang phối hợp biện pháp để bảo vệ an ninh nước Mỹ, nhưng chi tiết kỹ thuật vẫn chưa được giải thích trọn vẹn.

Nói cách khác, cánh cửa DV có thể đang bị kéo lại – nhưng kéo đến mức nào, kéo trong bao lâu, hiện vẫn là dấu chấm hỏi.

Trump đã muốn “xóa sổ” DV Lottery từ lâu
Với ông Trump, DV Lottery không phải mục tiêu mới. Từ nhiệm kỳ đầu, ông đã nhiều lần công kích chương trình này sau những vụ việc gây chấn động trong nước. Khi đó, ông ủng hộ nỗ lực của phe Cộng hòa nhằm loại bỏ DV Lottery và thu hẹp một số diện thẻ xanh theo bảo lãnh gia đình, thay bằng mô hình kiểu “tính điểm”, ưu tiên người có trình độ cao, kỹ năng cao, tiếng Anh tốt.

Và lần này, chính quyền của ông đang dùng một thảm kịch mới để đẩy nhanh điều mà họ cho là “vá lỗ hổng” trong hệ thống nhập cư.

DV1 chỉ là một mảnh ghép: chiến dịch siết nhập cư đang mở rộng
Động thái “pause DV1” không đứng một mình.

Trong những tuần gần đây, chính quyền Trump liên tục đẩy mạnh một loạt biện pháp thắt chặt sau các vụ việc an ninh nội địa, bao gồm tăng kiểm tra hồ sơ, rà soát nhóm thường trú nhân liên quan các “quốc gia đáng quan ngại”, và có giai đoạn dừng xử lý một số quyết định tị nạn.

Song song đó, một tuyên bố tổng thống cũng vừa mở rộng danh sách các quốc gia bị hạn chế nhập cảnh lên 39 nước, gồm các mức “cấm toàn phần” hoặc “hạn chế một phần”, với lý do thiếu hụt trong sàng lọc, thẩm tra, và chia sẻ thông tin.

Bức tranh tổng thể hiện ra rất rõ: chính quyền đang chuyển sang một trạng thái “siết rộng”, nơi cả nhập cư hợp pháp lẫn các quy trình nhân đạo đều bị đặt dưới kính hiển vi.

Những vụ gây tranh cãi: thẩm phán bị kết tội, nữ sinh bị trục xuất giữa mùa lễ
Không khí thắt chặt còn thể hiện qua các vụ việc gây chấn động dư luận.

Tại Wisconsin, thẩm phán tòa hạt Milwaukee Hannah Dugan bị đưa ra tòa liên bang với cáo buộc cản trở và che giấu khi bị cho là đã giúp một di dân né tránh đặc vụ liên bang tại tòa án. Vụ án trở thành tâm điểm chính trị: phe ủng hộ xem đây là “thượng tôn pháp luật”, phe chỉ trích cho rằng chính quyền đang “làm gương” để tạo hiệu ứng răn đe đối với hệ thống tư pháp.

Ở Massachusetts, một trường hợp khác gây phẫn nộ là câu chuyện của Any Lucia Lopez Belloza, nữ sinh 19 tuổi của Babson College. Cô bị bắt tại sân bay Boston khi chuẩn bị bay về thăm gia đình dịp Lễ Tạ Ơn, rồi bị đưa đi giam giữ và trục xuất về Honduras chỉ trong khoảng hai ngày, trong khi phía luật sư nói có lệnh tòa liên bang yêu cầu không được chuyển cô ra khỏi bang hoặc ra khỏi nước Mỹ. DHS phản hồi rằng cô “đã được đảm bảo đầy đủ thủ tục” và việc trục xuất là hợp lệ.

Những câu chuyện như vậy khiến bầu không khí xã hội trở nên căng: không chỉ “vào được hay không”, mà còn là “ai có thể yên tâm rằng mình không bị cuốn khỏi cuộc sống đang xây dựng”.

Điều người nhập cư lo nhất: sự bất định
Nếu DV Lottery thật sự bị treo, nhóm chịu tác động ngay sẽ là những người đã trúng chọn và đang trong giai đoạn nộp hồ sơ, chờ lịch phỏng vấn, hoặc chờ USCIS điều chỉnh tình trạng.

DV vốn đã là một cuộc đua với thời gian: mỗi khóa có khung hạn theo năm tài khóa, trễ là “hết suất”. Khi chính sách đổi đột ngột, thứ mất trước tiên không phải chỉ là cơ hội, mà là cảm giác chắc chắn — thứ mà người nhập cư luôn phải đánh đổi rất nhiều mới có được.

Một nước Mỹ đang đổi nhịp: từ “mở cửa có điều kiện” sang “đóng van theo sự kiện”
Từ một vụ nổ súng, một chương trình visa định cư bị “pause”. Từ một vụ án an ninh, danh sách hạn chế nhập cảnh phình lên. Từ một cuộc bố ráp, một thẩm phán bị đưa ra vành móng ngựa. Từ một chuyến bay về thăm nhà, một nữ sinh bị đưa lên máy bay trục xuất.

Những mảnh ghép ấy có thể khác nhau, nhưng cùng kéo về một hướng: nước Mỹ dưới thời Trump đang ưu tiên “siết chặt để phòng rủi ro”, và sẵn sàng đẩy cả hệ thống nhập cư vào trạng thái co lại sau mỗi cú sốc trong nước.

Câu hỏi còn lại chỉ là: “pause” này sẽ là một đoạn ngắt tạm thời, hay là tiếng khóa cửa cho một kỷ nguyên mới?

Theo như Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) mới đây đưa tin rằng, ông Huang Daoxian, 40 tuổi, quê ở tỉnh Chiết Giang, trong lúc đang dọn dẹp nhà cho bố mẹ thì bất chợt nghe thấy tiếng động bất thường phát ra từ con sông gần đó, khiến người đàn ông này hoảng hốt phát hiện một cụ bà đang vùng vẫy giữa dòng nước, hai tay vung vẩy trong tuyệt vọng khi cơ thể dần chìm xuống.

Một hành động dũng cảm bên dòng sông tưởng chừng quen thuộc đã làm lay động hàng triệu trái tim tại Trung Quốc. Điều đặc biệt là nơi người cựu binh ấy cứu sống một sinh mạng, cũng chính là nơi ông từng được cứu khỏi lưỡi hái tử thần cách đây 35 năm như một vòng tuần hoàn lặng lẽ nhưng bền bỉ của lòng nhân ái.

Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), ông Huang Daoxian, 40 tuổi, quê ở tỉnh Chiết Giang, trong lúc đang dọn dẹp nhà cho bố mẹ thì bất chợt nghe thấy tiếng động bất thường phát ra từ con sông gần đó. Chạy ra kiểm tra, ông hoảng hốt phát hiện một cụ bà đang vùng vẫy giữa dòng nước, hai tay vung vẩy trong tuyệt vọng khi cơ thể dần chìm xuống.

Không một giây chần chừ, Huang vốn là người bơi giỏi và từng phục vụ 12 năm trong quân đội lập tức lao mình xuống dòng nước lạnh. Người đàn ông nâng cằm cụ bà lên để tránh ngạt thở, rồi dùng hết sức kéo bà vào bờ. Dưới làn nước đục, chân ông bị các vật sắc nhọn cứa rách, máu chảy nhưng Huang vẫn kiên quyết không buông tay.

Nhờ sự hỗ trợ của những người đi đường, cụ bà nhanh chóng được đưa lên bờ và chuyển tới bệnh viện. Vài ngày sau, con gái của nạn nhân - họ Hu đã tìm đến nhà Huang để gửi lời cảm ơn. Trong khoảnh khắc xúc động, người phụ nữ bật khóc, nắm chặt tay ân nhân và nói: "Nếu không có anh, tôi đã không còn mẹ".

Chính tại cuộc gặp ấy, Huang chia sẻ một câu chuyện khiến tất cả lặng người. Cách đây 35 năm, khi mới 5 tuổi, ông từng trượt chân ngã xuống chính con sông này trong một ngày mưa. Khi đang bị dòng nước cuốn đi, một người đàn ông lớn tuổi đi ngang qua đã kịp thời cứu sống cậu bé. Người ân nhân năm xưa sau đó trở thành bạn thân của gia đình Huang, thường xuyên qua lại và cùng họ dùng bữa. "Tôi không bao giờ quên lời mẹ dặn phải sống biết ơn", Huang nói. "Cảm giác được cứu sống khi còn nhỏ vẫn còn nguyên vẹn trong tôi. Hôm nay, tôi chỉ đang trao lại lòng tốt ấy cho người khác".

Hiện tại, Huang làm việc tại một cơ quan chính quyền địa phương, có vợ và hai con. Trong một cuộc phỏng vấn, cô con gái 5 tuổi của ông đã tự hào tuyên bố: "Bố cháu là siêu anh hùng". Câu nói hồn nhiên ấy khiến nhiều người không khỏi xúc động.

Chính quyền địa phương sau đó đã trao tặng Huang giấy chứng nhận, ghi nhận ông là tấm gương về hành động chính trực và dũng cảm. Câu chuyện của ông nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, thu hút hơn 5 triệu lượt xem cùng vô số bình luận ngợi ca. "35 năm trước anh được che chở, hôm nay anh lại che chở người khác. Tôi tin rằng việc tốt rồi sẽ quay trở lại", một cư dân mạng chia sẻ. Người khác viết: "Đây là minh chứng cho vòng tuần hoàn của thiện chí - lặng lẽ nhưng đầy sức mạnh".

Những câu chuyện như của Huang luôn để lại dư âm đặc biệt, bởi chúng nhắc nhở con người rằng: lòng tốt, dù được gieo trong khoảnh khắc nào, cũng có thể nảy mầm sau hàng chục năm, đúng lúc và đúng người như một phép màu giản dị của đời sống.

Đoạn clip đầy kịch tính ghi lại khoảnh khắc bức tượng 'Nữ thần Tự do' khổng lồ đổ sập xuống đất ở miền nam Brazil.

Bức tượng cao khoảng 21,7 mét bị nghiêng trước khi đổ sập xuống bãi đậu xe ở Gúaiba, Brazil. Gió mạnh đạt tốc độ lên tới 55 dặm/giờ khi Brazil bị ảnh hưởng bởi một cơn bão mạnh vào ngày 15/12.

Đoạn clip cho thấy những chiếc xe ô tô rời khỏi hiện trường khi bức tượng đổ xuống và không có ai bị thương.

Sự việc xảy ra vào khoảng 3 giờ chiều, đúng vào thời điểm cơn bão đạt đỉnh điểm, tàn phá toàn bộ bang Rio Grande do Sul. Phần đầu của bức tượng vỡ tan thành từng mảnh khi chạm đất.


Bức tượng bất ngờ đổ sập xuống bãi đậu xe.

Bản sao tượng "Nữ thần Tự do" được đặt trong bãi đậu xe của một siêu thị lớn ở Havan. Bức tượng đã được đặt ở đó từ năm 2020.

Cơ quan phòng vệ dân sự Brazil (Defesa Civil) đã đưa ra cảnh báo thời tiết khắc nghiệt.

Các khu vực khác trong tiểu bang báo cáo tình trạng mất điện, cây đổ, mái nhà bị hư hại và mưa đá. Mưa lớn cũng gây ra lũ lụt ở Lajeado gần đó.

Công ty cho biết khu vực này đã được phong tỏa ngay lập tức để bảo vệ nhân viên và khách hàng.

Công ty cho biết với truyền thông địa phương rằng chỉ trong vài giờ, các đội chuyên gia đã được cử đến để dọn dẹp đống đổ nát.

Họ cho biết: "Khu vực này đã được công ty phong tỏa ngay lập tức, tuân thủ mọi quy trình an toàn".

Ông Marcelo Maranata, thị trưởng thành phố Gúaiba, xác nhận không có thương vong. Ông cho biết các quan chức Phòng vệ Dân sự đã phối hợp với các đội địa phương để bảo vệ hiện trường và kiểm tra các thiệt hại khác trong khu vực.

Chấp nhận sống kham khổ, nhặt rác và ăn đồ thừa để dành dụm từng đồng cho con gái du học, ông Lưu, 67 tuổi, khuyết tật, lại đau đớn khi nhận về một câu nói phũ phàng.

Sống kham khổ, dành hết lương hưu cho con gái du học
Ông Lưu, 67 tuổi, là người khuyết tật sống ở Thượng Hải (Trung Quốc). Từng là giáo viên rồi chuyển sang làm công nhân, hiện ông nhận lương hưu khoảng 5.000 NDT/tháng (hơn 18,6 triệu đồng).

Với mức thu nhập này, lẽ ra ông có thể sống một cuộc đời về hưu nhẹ nhàng, thoải mái. Nhưng vì ước mơ du học của con gái, ông đã chọn lối sống tiết kiệm đến mức... khắc nghiệt với chính mình.

Ngay từ khi con gái còn nhỏ, ông đã luôn khuyến khích con khám phá thế giới, mong con có thể đi xa hơn những gì ông từng làm được.

Để con hiện thực hóa giấc mơ du học, ông Lưu bắt đầu tiết kiệm từ rất sớm. Nhưng khi con gái sang Đức học, ông mới hiểu rằng chi phí thực tế đắt đỏ hơn ông tưởng: học phí, sinh hoạt phí, đi lại… tất cả đều vượt ngoài khả năng một người hưu trí tật nguyền.

Thế nhưng, ông vẫn gửi đều đặn cho con khoảng 70.000 NDT mỗi năm, số tiền mà ông gom góp bằng cách nhặt phế liệu, ăn thức ăn thừa mà người khác bỏ đi.

Ông chấp nhận mọi thiệt thòi, miễn sao con không thiếu thốn nơi đất khách.


Ông vẫn gửi đều đặn cho con gái khoảng 70.000 NDT mỗi năm, số tiền mà ông gom góp bằng cách nhặt phế liệu, ăn thức ăn thừa mà người khác bỏ đi. Ảnh minh họa

Nỗi đau của người cha tật nguyền
Con gái ông Lưu đã ở Đức nhiều năm, và đáng lẽ đó phải là niềm tự hào của người làm cha. Nhưng mỗi khi nhắc đến con, ánh mắt ông lại buồn hiu hắt.

Bởi lẽ, con gái ông thẳng thừng nói: "Bố từ bỏ đi, con không về nước đâu."

Câu nói ấy như nhát dao cứa vào trái tim người cha đã hy sinh cả cuộc đời vì con.

Nhiều cư dân mạng bày tỏ sự bất bình: "Nuông chiều quá mức sẽ nuôi thành một đứa trẻ ích kỷ. Học cao không đồng nghĩa có nhân phẩm."

Có người còn tóm tắt đầy chua chát: "Thời đại nuôi con để dưỡng già đã qua rồi. Gia đình bình thường mà cố cho con đi du học, đôi khi chỉ nhận lại sự xa cách và vô ơn."

Dù cách nói có phần cực đoan, nhưng thực tế, hầu hết đều không đồng tình với sự hy sinh quá mức của ông Lưu, đồng thời chỉ trích thái độ "ăn cháo đá bát" của cô con gái.

Trước hoàn cảnh đáng thương của ông Lưu, nhiều người khuyên ông nên nhờ pháp luật can thiệp. Vậy nhìn dưới góc độ pháp lý, câu chuyện này được đánh giá như thế nào?

Góc nhìn pháp lý
Trong luật Trung Quốc, quy định "Cha mẹ nuôi con, con phụng dưỡng cha mẹ" không chỉ là chuẩn mực đạo đức mà còn là nghĩa vụ pháp lý.

Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dưỡng, giáo dục con cái, nhưng điều đó không bao gồm nghĩa vụ hỗ trợ tài chính vô hạn khi con đã trưởng thành, có năng lực tự lập.

Trong trường hợp này, con gái ông Lưu đã 31 tuổi, đã sống và học nhiều năm ở Đức, hoàn toàn có khả năng tự chủ tài chính. Việc ông Lưu vẫn gửi toàn bộ tiền để nuôi con học tiếp là quyết định tự nguyện, nên pháp luật khó can thiệp.

Ngược lại, luật cũng quy định rõ: Con cái đã trưởng thành có nghĩa vụ cấp dưỡng, chăm sóc, hỗ trợ cha mẹ khi cha mẹ không còn khả năng lao động hoặc gặp khó khăn.

Như vậy, con gái ông Lưu không chỉ cần hỗ trợ tài chính mà còn phải quan tâm đến sức khỏe, đời sống của cha. Việc cô ở Đức, tuyên bố không muốn về nước nhưng vẫn tiếp tục nhận tiền bố gửi, có thể xem là biểu hiện thiếu trách nhiệm.

Tuy nhiên, vì cô chưa tuyên bố rõ việc sẽ không cấp dưỡng, nên chưa đủ căn cứ khẳng định cô vi phạm pháp luật.

Bài học cho cha mẹ: Yêu con phải có giới hạn
Câu chuyện của ông Lưu khiến nhiều người đau lòng bởi nó phản ánh bi kịch của không ít bậc cha mẹ: hy sinh vô điều kiện nhưng không nhận lại sự trân trọng.

Làm cha mẹ luôn muốn dốc lòng vì con, nhưng hy sinh đến mức đánh đổi cả phẩm giá, sức khỏe và tuổi già của mình thì không còn là tình yêu nữa, đó là sự mù quáng.

Cha mẹ có thể cho con tri thức và cơ hội, nhưng không thể thay con xây dựng nhân cách. Và ích kỷ hay biết ơn đó là lựa chọn của mỗi đứa con.

VietBF@ sưu tập

Cổ phiếu của Tập đoàn Quốc tế Pop Mart đứng sau nhân vật đồ chơi "Labubu" đình đám đang trải qua những ngày tháng đen tối khi giá trị cổ phiếu bị lao dốc không ngừngh, và đã bốc hơi khoảng 40% giá trị so với mức cao điểm trước đây. Sự sụt giảm này phản ảnh ra thực tế phũ phàng rằng cơn sốt Labubu đang bị hạ nhiệt nhanh chóng, khiến cho giấc mơ trở thành "Disney hay Sanrio của TQ" của Pop Mart bị lung lay dữ dội. Doanh số đáng thất vọng trong dịp Black Friday tại Mỹ, cùng với việc giá bán lại trên thị trường đồ cũ rớt xuống thật thảm hại, đã khiến cho nhiều người liên tưởng đến sự sụp đổ của cơn sốt thú nhồi bông "Beanie Babies" tại Mỹ vào thập niên 90.

Theo số liệu từ công ty phân tích dữ liệu YipitData, tốc độ tăng trưởng doanh thu tại Bắc Mỹ của Pop Mart trong quý 4/2025 tính cho đến ngày 6 tháng 12 đã giảm xuống còn 42,4%, chỉ bằng một nửa so với quý trước đó. Số liệu từ S&P Global cũng cho thấy các vị trí cho bán khống cổ phiếu Pop Mart đã tăng gấp ba lần kể từ tháng 11, đạt mức cao nhất kể từ tháng 8 năm 2023. Chuyên gia phân tích Richard Lin của SPDB International đưa ranhận định: "Thị trường đang rất lo lắng về hiệu suất ngắn hạn. Nếu không duy trì được tốc độ tăng trưởng cao vào cuối năm, khả năng duy trì đà tăng trưởng trong năm tới là một dấu hỏi lớn".


Sự nghi ngờ của giới đầu tư đã biến cổ phiếu Pop Mart trở thành một trong những mã kém hiệu quả nhất trên thị trường Hồng Kông năm nay. Từng thấy sự tăng trưởng thần tốc 3,200% từ đáy năm 2022 nhờ sức hút của Labubu, giờ đây câu hỏi cốt lõi được đặt ra là liệu nhân vật này có thể trở thành biểu tượng bền vững hay chỉ là một dạng trào lưu sớm nở tối tàn. Giá trị vốn thị trường của công ty đã bốc hơi khoảng 24 tỷ USD so với cao điểm hồi tháng 8/25. Kevin Net của Financière de l'Echiquier cảnh cáo: "Tâm lý thị trường rõ ràng đang xấu đi. Vẫn còn quá sớm để quay lại mua vào". Bất chấp những mối lo ngại nói trên, đại diện Pop Mart từ chối bình luận về giá cổ phiếu hay doanh thu Black Friday, nhưng khẳng định hiện có 60 cửa hàng và 100 máy bán hàng tự động tại Mỹ và dự kiến sẽ tăng gấp đôi số lượng cửa hàng vào năm tới.

Theo như toàn bộ không gian được biến hóa thành khu vườn kỳ ảo khổng lồ, khiến 40.000 khán giả choáng ngợp ngay từ những phút mở màn, với tổng chi phí sản xuất và chuẩn bị lên tới 900 triệu Đài tệ, lập kỷ lục mới trong lịch sử các buổi hòa nhạc Hoa Ngữ, sau khi "Thiên hậu" Thái Y Lâm mở màn tour diễn Pleasure tại Taipei Dome với quy mô chưa từng có vào tối ngày 30/12.

Theo như có nhiều người mới đây lại xôn xao về hình ảnh của con 'thủy quái' nằm ở bờ sông, khiến một người phụ nữ phát hiện sự việc và cố gắng xua đuổi sinh vật này. Bằng vài cú đánh mạnh, bà khiến “sinh vật” phải bò đi chỗ khác. Chỉ vài giây sau, danh tính của “thuỷ quái” được hé lộ: đó chỉ là một thanh niên đang hóa trang để trêu chọc người phụ nữ.

Một đoạn clip ghi lại cảnh tượng lạ lùng bên bờ sông vừa xuất hiện trên mạng xã hội và nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý. Trong video, người xem dễ dàng bị cuốn vào không khí căng thẳng khi một sinh vật có hình dạng kỳ dị nằm sát mép nước, liên tục há miệng theo cách khiến nhiều người rùng mình.

Theo diễn biến trong clip, một người phụ nữ phát hiện sự việc và cố gắng xua đuổi sinh vật này. Bằng vài cú đánh mạnh, bà khiến “sinh vật” phải bò đi chỗ khác. Tưởng rằng đây là một tình huống nguy hiểm thật sự, người xem bất ngờ chứng kiến một màn chuyển hướng đầy kịch tính.

Chỉ vài giây sau, danh tính của “thuỷ quái” được hé lộ: đó chỉ là một thanh niên đang hóa trang để trêu chọc người phụ nữ. Màn lật mặt bất ngờ này khiến cộng đồng mạng không khỏi bật cười, nhiều người mô tả đây là “màn chơi khăm thất bại nhất năm”. Đoạn video nhanh chóng thu hút hàng trăm nghìn lượt xem và chia sẻ, kéo theo hàng loạt bình luận trái chiều.
Trong khi phần đông người xem cho rằng đây chỉ là một tình huống hài hước nhằm mục đích giải trí, không ít ý kiến tỏ thái độ bức xúc. Họ lo ngại rằng trò đùa kiểu này có thể dẫn đến hậu quả khó lường, đặc biệt khi đối tượng bị trêu là người lớn tuổi, người mắc bệnh tim hoặc dễ bị hoảng loạn. Nhiều bình luận khẳng định hành động của nam thanh niên thể hiện sự thiếu ý thức và có phần quá đà.

Một số cư dân mạng khác lại cho rằng đoạn clip có thể đã được dàn dựng để câu view, bởi cách quay, tình huống và phản ứng trong video đều mang màu sắc kịch bản. Tuy nhiên, dù thực hay diễn, sự lan truyền của nội dung này vẫn đặt ra lo ngại về việc nhiều người có thể bắt chước theo, vô tình gây ra những tình huống nguy hiểm hơn ngoài đời thực.

Sự việc tiếp tục làm nóng tranh luận xoay quanh ranh giới giữa giải trí và phản cảm trong các trò chơi khăm đang ngày càng phổ biến trên mạng. Khi các nền tảng số trở thành nơi cạnh tranh về mức độ thu hút, việc cân nhắc tác động và rủi ro trước khi tạo hoặc chia sẻ nội dung càng trở nên cần thiết. Đây cũng là lời nhắc nhở rằng tiếng cười không nên đánh đổi bằng sự an toàn và sự tôn trọng dành cho người khác.

Chỉ ít giờ nữa là sang năm mới 2026. Ở Texas, năm mới không chỉ mang theo pháo hoa và lời chúc, mà còn kèm một “gói luật” mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Những thay đổi này chạm thẳng vào đời sống hàng ngày của cộng đồng người Việt: từ di trú, làm ăn buôn bán, thuê – cho thuê nhà, cho tới chuyện dữ liệu cá nhân và trí tuệ nhân tạo (AI).

Dưới đây là bản tóm lược dễ hiểu, để bà con nắm cho chắc, tránh lúng túng khi luật đã “chạy”.

1) Siết chặt thực thi di trú: Sheriff buộc phải hợp tác với ICE
Theo Senate Bill 8, tất cả Cảnh sát trưởng (Sheriff) tại các hạt của Texas bắt buộc phải hợp tác với ICE. Các nhà tù địa phương phải thực hiện lệnh giam giữ liên bang đối với những người đang bị giữ mà có nghi vấn về tình trạng di trú.

Điểm cần lưu ý là trước đây, có hạt “lỏng tay”, chọn mức hợp tác hạn chế. Từ 2026, chuyện này không còn là lựa chọn, mà là nghĩa vụ. Luật được đưa ra với mục tiêu an ninh, nhưng với cộng đồng nhập cư, đây là tín hiệu rõ ràng: giấy tờ, thủ tục pháp lý phải luôn gọn gàng, hợp lệ để tránh rắc rối không đáng có.

2) Tin vui cho chủ tiệm: Miễn thuế hàng tồn kho tới 125,000 USD
Một điểm sáng hiếm hoi nằm ở House Bill 9. Luật mới cho phép miễn thuế hàng tồn kho (inventory) lên đến 125,000 USD.

Trước đây, mức miễn thường rất thấp (chỉ vài ngàn đô), gần như không giúp ích bao nhiêu. Nay với ngưỡng 125,000 USD, đa số tiệm nail, nhà hàng, tiệm tạp hóa của người Việt đều được hưởng lợi. Đây là cách Texas hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ trong bối cảnh lạm phát còn dai dẳng.

Nói thẳng: đây là khoản tiền thật, tiết kiệm thật, nếu bà con biết tận dụng đúng cách.

3) Trục xuất nhanh hơn: Squatters và người nợ tiền thuê nhà
Senate Bill 38 nhắm thẳng vào hai “cơn ác mộng” của chủ nhà:
– Người vào ở nhà trống không phép (squatters)
– Người thuê lì lợm, nợ tiền nhà kéo dài

Luật mới rút ngắn thời gian xử lý tại tòa, cho phép chủ nhà lấy lại tài sản nhanh hơn, hạn chế các chiêu trì hoãn quen thuộc.

Nếu bạn là landlord, đây là công cụ pháp lý mạnh để tự vệ.
Ngược lại, nếu bạn là người đi thuê, thì thông điệp cũng rất rõ: đóng tiền nhà đúng hạn, vì từ 2026, quy trình trục xuất sẽ “thần tốc” hơn nhiều.

4) Texas quản lý AI: Bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư
Với House Bill 149, Texas trở thành một trong những bang tiên phong ban hành khung luật toàn diện về Trí tuệ nhân tạo (AI).

Luật cấm việc dùng AI để:
– Lừa đảo
– Phân biệt đối xử
– Thu thập dữ liệu sinh trắc học (khuôn mặt, vân tay…) trái phép

Các công ty phải minh bạch khi dùng AI để tương tác với người dùng. Khi bà con mua sắm online, dùng app, hay tiếp xúc dịch vụ công nghệ, quyền riêng tư sẽ được bảo vệ tốt hơn, giảm nguy cơ bị “định giá ảo”, thao túng hay lừa đảo công nghệ cao.

Checklist ngắn gọn cho bà con người Việt
– Chủ doanh nghiệp: Gọi ngay cho kế toán (CPA), rà soát hàng tồn kho để tận dụng trọn mức miễn thuế 125,000 USD trong kỳ khai thuế tới.
– Chủ nhà (Landlord): Cập nhật hợp đồng thuê và nắm rõ thủ tục trục xuất mới để bảo vệ tài sản.
– Người đi thuê: Chú ý nghĩa vụ tiền nhà; luật mới không còn nhiều “đường dây kéo giờ”.
– Phụ huynh: Quan tâm quyền riêng tư của con em khi dùng app, mạng xã hội có AI.
– Giấy tờ tùy thân: Luôn mang theo giấy tờ hợp lệ khi ra đường hoặc đi làm, nhất là trong bối cảnh kiểm tra di trú chặt hơn.


Luật mới không phải để làm bà con sợ, mà để nhắc rằng hiểu luật là một dạng tự bảo vệ mình. Texas từ 1/1/2026 sẽ chặt hơn ở di trú, mạnh tay hơn trong nhà đất, nhưng cũng mở cửa hỗ trợ thật sự cho doanh nghiệp nhỏ và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Biết sớm một ngày, tránh rắc rối cả năm. Nắm luật trong tay, thì năm mới mới nhẹ đầu mà làm ăn, sinh sống.

Phi cơ hạng nhẹ cố gắng hạ cánh khẩn, đáp trúng ôtô trên đường cao tốc liên bang đông đúc ở Florida, khiến tài xế bị thương.

Máy bay hạng nhẹ Beechcraft 55 vào chiều 8/12 cố gắng hạ cánh khẩn cấp trên làn đường hướng nam của đường cao tốc liên bang I-95 tại Cocoa, Florida.

Video từ camera hành trình cho thấy chiếc máy bay đã "hạ cánh" trên nóc một ôtô trên đường cao tốc đông đúc vào giờ cao điểm. Phi cơ nảy bật lên sau va chạm rồi trượt nghiêng về bên trái, tóe tia lửa khi tiếp xúc với mặt đường.

Tài xế ôtô là một phụ nữ 57 tuổi, bị thương nhẹ và đang điều trị ở bệnh viện địa phương. Phi công 27 tuổi và hành khách 27 tuổi trên máy bay không bị thương. Phần cốp và nóc khoang ghế sau của chiếc ôtô bị bẹp dúm. Chiếc máy bay bị dập phần mũi cùng bánh đáp.

Theo nhân chứng Jim Coffey, chiếc máy bay đã suýt lao trúng xe của ông, nhưng cuối cùng bay vượt qua và đâm vào chiếc Camry.

"Tôi thấy một phi cơ ngay trước mặt. Tôi đã mong nó không rơi trúng chiếc Camry, nhưng sau đó bánh đáp của nó giáng thẳng vào đuôi xe", Peter Coffey, con trai ông Jim, nói. "May mắn là chiếc xe không bị lật, chỉ bị ép rồi trượt sang một bên".

Giới chức Mỹ cho biết Lực lượng Cảnh sát Đường cao tốc Florida (FHP) đang điều tra vụ tai nạn, Cục Hàng không Liên bang (FAA) sẽ chủ trì điều tra vụ hạ cánh khẩn.

Beechcraft 55 là máy bay cánh cố định, hai động cơ piston, được sản xuất từ năm 1961 đến năm 1983, với khoảng 3.700 chiếc được chế tạo. Máy bay có sức chứa tối đa 6 người. Phi cơ có tốc độ khoảng 330-350 km/h, tầm bay khoảng 1.700 km, trần bay khoảng 6.000 m.


Chiếc ôtô bị bẹp phần đuôi sau va chạm. Ảnh: Fox News

VietBF@sưu tập

Có một câu hỏi không hề cảm tính, mà là câu hỏi về chuẩn kép: Vì sao có người rời khỏi Việt Nam thì được phong là “ra đi tìm đường cứu nước”, còn hàng triệu người khác rời khỏi Việt Nam thì bị chửi “Cali”, “đu càng”, “phản động”, “khát nước”? Cùng là rời khỏi quê hương, nhưng phán quyết đạo đức lại trái ngược hoàn toàn. Vậy chuẩn kép nằm ở đâu?

“Vượt biển” năm 1911: đi thì thành cứu nước
Năm 1911, Nguyễn Tất Thành rời Việt Nam trên tàu Amiral Latouche-Tréville, làm phụ bếp với những công việc nặng nhọc như lặt rau, rửa chén, lau sàn… Sự thật không thể chối là ông rời khỏi Việt Nam khi đất nước đang bị Pháp cai trị và sống, làm việc, hoạt động chính trị hơn 30 năm ở nước ngoài. Ông gia nhập Đảng Cộng sản Pháp (1920), nhận lương bằng đồng Franc, và về sau nhận các nguồn hỗ trợ từ Liên Xô, Trung Quốc. Nhưng sách giáo khoa không gọi đó là lưu vong hay “đu thuyền”, càng không gọi là phản động. Tất cả được đặt trong một câu trang trọng: “Ra đi tìm đường cứu nước”. Tại sao? Vì kẻ thắng cuộc có quyền đặt tên cho lịch sử, và khi đã đặt tên rồi, cái tên ấy biến thành “chân lý” được lặp đi lặp lại.

Vượt biển sau 1975: đi thì thành “tội đồ”
Sau 1975, hơn 2 triệu người vượt biên, vượt biển. Hàng trăm ngàn người chết ngoài biển hoặc dưới tay hải tặc Thái Lan. Họ là quân nhân, cán chính VNCH đi tù không án; là trí thức bị bịt đường sống; là tiểu thương bị đánh tư sản; là những gia đình không còn tự do, không còn tương lai. Họ không mang vũ khí, không kéo quân, không chống ai. Họ chỉ bỏ đi để giữ mạng sống. Thế nhưng, thay vì được nhìn như một cuộc tháo chạy sinh tồn, họ bị miệt thị bằng những nhãn dán: “khát nước”, “đu càng”, “Cali”, “lưu vong”, “phản động”. Cùng là rời khỏi Việt Nam, nhưng một bên được phong thánh, một bên bị nguyền rủa.

Chuẩn kép nằm ở đâu?
Chuẩn kép không nằm ở hành động. Nó nằm ở phe thắng – thua. Đúng phe thì rời quê hương thành “lý tưởng”, sai phe thì rời quê hương thành “phản bội”. Đây là kỹ thuật tuyên truyền: không cần tranh luận đúng sai, chỉ cần chia “ta” và “địch”, rồi đạo đức tự chạy theo quyền lực.

“Yêu nước” bị độc quyền: ai không ca ngợi đảng thì bị loại
Ở Việt Nam, “yêu nước” không phải khái niệm tự do. Nó bị độc quyền. Ai không đứng trong hệ tư tưởng của đảng thì tự động bị gạt khỏi danh sách “yêu nước”. Bạn có thể đóng thuế cả đời, có thể không chống phá, có thể chỉ nói sự thật. Nhưng chỉ cần bạn không ca ngợi đảng, bạn sẽ được “ưu ái” cho… dời hộ khẩu sang Cali. Khi đó, yêu nước không còn là trách nhiệm công dân, mà thành đặc quyền chính trị.

Vì sao họ phải chửi “Cali”?
Vì họ không phản biện được bằng lý lẽ. Vì họ sợ người trong nước nghe tiếng nói đối lập. Vì họ cần biến yêu nước thành một chiếc thẻ: ai có thẻ mới được nói, ai không có thẻ thì phải im. “Cali” không còn là địa danh. Nó trở thành công cụ bịt miệng. Khi không trả lời được câu hỏi, người ta chửi. Khi không thắng được bằng lý luận, người ta gắn nhãn.

Câu hỏi họ không bao giờ trả lời
Nếu một người “đu đáy thuyền” ra nước ngoài được gọi là “cứu nước”, thì tại sao người Việt ra nước ngoài để giữ mạng sống, tự do và nhân phẩm lại bị coi là tội đồ? Nếu rời quê hương vì lý tưởng thì được thờ, vậy rời quê hương vì không còn đường sống thì đáng bị nguyền rủa ở chỗ nào? Câu hỏi đó làm tuyên truyền nghẹn họng, vì nó lột ra sự thật: đạo đức trong hệ thống ấy không dựa trên hành động, mà dựa trên quyền lực.

Lịch sử không sợ so sánh
Yêu nước không phải do bạn ở trong nước hay ngoài nước, mà là bạn có quyền nói sự thật hay không. Chỉ có chế độ dựng lên bằng dối trá mới sợ sự thật, mới phải dùng “Cali”, “đu càng”, “phản động” như một cây dùi để gõ vào đầu người khác. Lịch sử không sợ so sánh. Chỉ có tuyên truyền giả dối mới sợ.

Máy quang khắc – trái tim của ngành bán dẫn hiện đại
Trong cả chuỗi cung ứng chip bán dẫn, khâu sản xuất trên tấm silicon là khó nhất, đắt nhất và cũng “nhạy cảm” nhất về mặt địa chính trị. Ở khâu này, máy quang khắc (lithography) gần như là trái tim. Không có nó thì mọi bản thiết kế, mọi thuật toán, mọi giấc mơ AI, 5G, vũ khí thông minh… đều chỉ nằm trên giấy. Bí quyết của chip tiên tiến (từ 28 nm trở xuống, tới 7 nm, 5 nm, 3 nm…) nằm ở khả năng “in” những cấu trúc chỉ vài chục nanomet lên bề mặt tấm silicon. Khi kích thước nhỏ đến mức đó, mọi phương pháp cơ khí hay khoan khắc thông thường đều bó tay, chỉ còn ánh sáng và quang học cực kỳ tinh vi mới làm nổi. Quang khắc chính là công nghệ dùng ánh sáng chiếu qua mặt nạ, in mẫu mạch lên lớp vật liệu nhạy sáng. Mà kích thước nhỏ nhất in được phụ thuộc trực tiếp vào bước sóng ánh sáng: bước sóng càng ngắn, chi tiết càng nhỏ. Từ UV cổ điển, đến DUV (Deep UV), rồi EUV (Extreme UV) ở bước sóng 13,5 nm – đó là cả một hành trình hàng chục năm nghiên cứu, đốt hàng trăm tỉ đô, chứ không phải chuyện “mở máy ra coi rồi bắt chước” là xong.

Chuỗi cung ứng chip: mỗi nước một miếng ghép chiến lược
Nhìn toàn cảnh, ngành bán dẫn tiên tiến giống như một dây chuyền toàn cầu được chia nhỏ cho các “ông lớn”: ở đầu chuỗi là thiết kế và phần mềm (EDA) – Mỹ dẫn đầu, rồi tới Anh và một số nước châu Âu. Khi bản thiết kế hoàn chỉnh, phải dùng vật liệu và hóa chất tinh khiết gần như tuyệt đối, nơi Nhật Bản thống trị, tiếp theo là Mỹ, Hàn, Đài Loan, châu Âu. Bước sản xuất trên tấm silicon tập trung vào hai “pháo đài”: Đài Loan (TSMC) và Hàn Quốc (Samsung) ở các node tiên tiến nhất. Khâu đóng gói – kiểm tra lại được trải rộng hơn, nhiều ở Trung Quốc và Đông Nam Á (Singapore, Malaysia, Việt Nam…). Trong chuỗi đó, Trung Quốc rất mạnh ở phần “hạ nguồn” như lắp ráp, đóng gói, test, nhưng tụt hậu nặng ở “thượng nguồn”: thiết kế lõi, vật liệu, thiết bị sản xuất – đặc biệt là máy quang khắc. Và chính chỗ yếu này khiến Bắc Kinh luôn bị “nắm gáy”.

ASML – pháo đài công nghệ châu Âu mà Trung Quốc không vượt qua nổi
Trên thế giới, thị phần máy quang khắc gần như là một cuộc chơi một mình một chợ: ASML của Hà Lan nắm khoảng 90% thị phần, hai ông Nhật Nikon và Canon giữ phần còn lại, chủ yếu ở phân khúc DUV. Với công nghệ EUV – loại máy cần cho chip 7 nm, 5 nm, 3 nm – thì cả hành tinh hiện giờ chỉ có ASML cung cấp. Đằng sau một chiếc máy EUV là hàng trăm ngàn linh kiện, hàng ngàn nhà cung ứng: nguồn sáng plasma và phần mềm điều khiển mang công nghệ Mỹ, hệ thấu kính siêu cao cấp đến từ Đức, vật liệu chuyên dụng từ Nhật… Tất cả được ASML tích hợp lại để tạo ra một cỗ máy giá hàng trăm triệu đô, nặng cả trăm tấn, nhưng sai số chỉ tính bằng nanomet. Ban đầu Mỹ cũng có làm máy quang khắc, Nhật từng đủ sức tự làm DUV, nhưng đến thế hệ EUV chỉ còn lại ASML đứng vững. Phương Tây chọn chuyên môn hóa: Mỹ – phần mềm, thiết kế, nguồn sáng; Đức – quang học; Nhật – vật liệu; Hà Lan – “đầu bếp trưởng” ráp tất cả lại. Nói không quá: EUV của ASML là một trong những đỉnh cao công nghệ phức tạp nhất loài người đang sở hữu.

Trung Quốc bị cấm vận, “mổ bụng” máy ASML và cái kết ê chề
Trước năm 2019, Trung Quốc vẫn nhập được khá nhiều máy DUV từ ASML và dùng chúng để sản xuất chip ở các node tương đối cũ. Nhưng khi cuộc đối đầu Mỹ–Trung leo thang, Washington bắt đầu siết chặt, kéo cả Hà Lan vào cuộc: EUV cấm hoàn toàn, DUV đời cao cũng bị hạn chế. Một quốc gia nổi tiếng không tôn trọng sở hữu trí tuệ, từng nhiều lần sao chép công nghệ đối tác, lại đang tìm cách “bẻ cong luật chơi” – việc bị cấm vận là điều dễ hiểu. Thế là Bắc Kinh chuyển từ “mua không được” sang “mở ra coi”. Một số thông tin cho biết có nhà máy ở Trung Quốc đã “mổ bụng” máy ASML, cố gắng tháo rời để copy công nghệ, nhưng kết quả là… làm hỏng luôn máy. Khi báo lại ASML để xin hỗ trợ sửa chữa, kỹ sư Hà Lan sang thấy dấu vết “thăm khám” bất thường nên chuyện mới lộ ra. Ăn cắp không thành, lại để cả thế giới thấy mình vừa tham vừa dại – đó là cái giá của tư duy “đốt cháy giai đoạn bằng ăn trộm công nghệ”.

Vì sao Mỹ cấm được cả máy do Hà Lan sản xuất?
Câu hỏi nhiều người đặt ra: máy là của Hà Lan, sao Mỹ lại có quyền cấm Trung Quốc mua? Câu trả lời nằm ở luật kiểm soát xuất khẩu công nghệ: chỉ cần trong sản phẩm có công nghệ lõi hoặc linh kiện nguồn gốc Mỹ, Washington có thể áp dụng quy tắc kiểm soát ngoài lãnh thổ (extraterritorial). Máy quang khắc của ASML sử dụng bộ phận nguồn sáng plasma, phần mềm điều khiển và nhiều cảm biến có “dấu vân tay” công nghệ Mỹ, nên chỉ cần Mỹ “gật” hoặc “lắc” là hợp đồng có đi được hay không. Tương tự, tên lửa do Anh–Pháp sản xuất nhưng có chip hay cảm biến Mỹ bên trong thì khả năng sử dụng cũng phải chịu ràng buộc. Thế là trên giấy tờ, đây là máy Hà Lan, thấu kính Đức, vật liệu Nhật, nhưng quyền sinh sát cuối cùng lại nằm trong tay Washington.

Trung Quốc “xuống 7 nm” bằng DUV và chiêu multiple patterning
Bị chặn EUV, Trung Quốc không ngồi yên. Họ tận dụng tối đa các dòng DUV còn mua được (hoặc nhập trước khi bị cấm), kết hợp kỹ thuật multiple patterning – in đi in lại nhiều lần trên cùng vùng mạch – để “ép” kích thước xuống khoảng 7 nm trên lý thuyết. Nhưng đây là kiểu “kéo giãn” công nghệ: chi phí tăng, yield (tỉ lệ chip tốt) thấp, hiệu năng và mức tiêu thụ điện vẫn kém hơn hẳn 7 nm thực sự của TSMC hay Samsung dùng EUV. Cùng ghi “7 nm” trên slide, nhưng khoảng cách thực tế giống như so xe “độ” ở gara với xe đua F1 chính hãng – nhìn qua tưởng giống, nhưng chạy một vòng là biết ngay.

Khi tri thức không thể ăn cắp – và bài học cho Việt Nam
Câu chuyện Trung Quốc “giải phẫu” máy ASML bất thành cho thấy một sự thật đơn giản: có những tầng công nghệ không thể nhảy cóc bằng đạo văn, không thể rút ngắn bằng copy. Máy quang khắc, chip tiên tiến, động cơ phản lực, tên lửa… đều là kết quả của hàng chục năm tích lũy tri thức, hệ thống đại học–viện nghiên cứu–doanh nghiệp vận hành bài bản, pháp quyền bảo vệ sở hữu trí tuệ, và một môi trường mà người giỏi được tôn trọng. Ở chiều ngược lại, nơi nào coi thường nghiên cứu cơ bản, không đầu tư cho giáo dục, coi ăn cắp là “khôn khéo”, nơi đó sớm muộn cũng phải trả giá – bằng việc bị cấm vận, bị nghi ngờ, và mãi mãi chỉ ở vai trò “xưởng gia công” cho người khác. Với Việt Nam, khi nghe đâu đó khẩu hiệu “2026 có nhà máy sản xuất chip”, điều quan trọng không phải là treo một cái biển cho oai, mà là chúng ta đang ở đoạn nào của chuỗi giá trị: thiết kế? vật liệu? đóng gói? hay vẫn chỉ loay hoay gia công cấp thấp. Chọn con đường phát triển bằng tri thức hay bằng “cốt bò đỏ” – đó là lựa chọn mang tính chiến lược, lâu dài. Vì trong thế giới bán dẫn, có một quy luật không cần quảng cáo: tri thức thì không ăn cắp được, chỉ có thể tự mình học và xây.

Một buổi ra mắt ở Mar-a-Lago: từ thư viện bước ra… chiến hạm
Chiều thứ Hai, trong khung cảnh sang trọng ở Mar-a-Lago, Tổng thống Donald Trump xuất hiện giữa những tấm poster hoành tráng: tàu chiến lao qua sóng lớn, tên lửa xé trời, trực thăng quần thảo, khói lửa mù mịt. Ông tuyên bố nước Mỹ sẽ có một lớp “chiến hạm” mới để thay cho hạm đội mà ông gọi thẳng là “cũ kỹ, mệt mỏi, lỗi thời”.
Thông điệp được đóng gói như một lời hứa ba trong một: giữ vững ưu thế quân sự, hồi sinh ngành đóng tàu, và “khiến kẻ thù của nước Mỹ phải sợ hãi” trên toàn thế giới.

Bên cạnh Trump là Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Ngoại trưởng Marco Rubio (đồng thời giữ vai trò cố vấn an ninh quốc gia). Ông không nhắc chữ “Trump class” theo đúng kiểu đặt tên trong lời phát biểu, nhưng toàn bộ sân khấu và hình ảnh trưng bày đều gợi đúng một điều: đây là “đứa con tinh thần” mang dấu ấn Trump.

“Golden Fleet”: hạm đội mới, đối trọng mới, và một tiêu chuẩn… mới
Trump nói các chiến hạm mới sẽ nằm trong kế hoạch “Golden Fleet” – Hạm Đội Vàng – mà ông yêu cầu Hải quân thúc đẩy, nhằm đối phó Trung Quốc và những đối thủ khác. Nhưng điểm khiến người ta vừa ngạc nhiên vừa bật cười chua chát lại nằm ở “lý do phụ”: Hạm Đội Vàng phải… hợp gu thẩm mỹ.
Ông nói Hải quân sẽ dẫn dắt thiết kế “cùng với tôi”, vì ông là người “rất thẩm mỹ”. Tức là không chỉ là chiến hạm để đánh, mà còn là chiến hạm để… nhìn cho đã mắt.

Trump từng phàn nàn công khai về vài mẫu tàu Mỹ: có những con “xấu”, và người ta biện minh “đó là tàng hình”. Ông đáp kiểu rất Trump: xấu không đồng nghĩa tàng hình; tàng hình không cần xấu đến mức khó coi.

Vũ khí “full option”: siêu vượt âm, railgun, laser và… AI kiểm soát
Trong phần giới thiệu, Trump vẽ ra một con tàu như bước ra từ game chiến thuật: pháo và tên lửa “ở cấp cao nhất”, vũ khí siêu vượt âm, pháo điện từ (rail gun), tên lửa hành trình, và “những hệ thống laser tinh vi nhất thế giới”.
Ông còn nhấn mạnh đây sẽ là những chiến hạm lớn nhất từng được đóng, trọng tải mỗi chiếc khoảng 30.000–40.000 tấn, và phải được đóng ngay trên đất Mỹ.
Một câu khiến dư luận vừa tò mò vừa bán tín bán nghi: “Chúng sẽ được điều khiển rất nhiều bằng AI”, nhưng không kèm giải thích cụ thể.

Trump nói trước mắt Hải quân sẽ đóng 2 chiếc đầu tiên, sau đó nhanh chóng nối tiếp thêm 8 chiếc nữa. Tham vọng cuối cùng là 20–25 chiếc, để biến chúng thành “xương sống/soái hạm” của hạm đội Mỹ.

USS Trump hay USS Defiant? Cái tên cũng là một cuộc chiến
Thông thường, một “class” tàu sẽ được đặt tên theo chiếc đầu tiên đóng ra. Nếu lớp tàu mang tên “Trump”, thì rất dễ dẫn tới viễn cảnh một ngày nào đó sẽ có… USS Trump. Nhưng mọi chuyện chưa chắc đơn giản: các poster trưng bày tại sự kiện lại ghi tên con tàu là USS Defiant.
Chỉ riêng chi tiết ấy đã đủ cho người ta thấy: câu chuyện không chỉ là kỹ thuật và ngân sách, mà còn là biểu tượng, thương hiệu, và cuộc giằng co về “tên gọi” trong nhiều năm tới.

Không chỉ chiến hạm: Trump muốn “tân trang” cả hàng không mẫu hạm
Trump nói ông cũng sẽ thúc đẩy cập nhật các hàng không mẫu hạm như một phần của “Golden Fleet”. Nghĩa là không chỉ đóng tàu mới, mà còn “đại tu” những biểu tượng quyền lực ngoài đại dương, theo đúng cách mà ông tin là sẽ khiến đối thủ phải dè chừng.

Frigate mới và bầu không khí biển Caribe: Maduro, tàu dầu, và cuộc rượt đuổi Bella 1
Đáng chú ý, trước đó vài ngày, Hải quân Mỹ cũng công bố sẽ đưa vào hoạt động một lớp frigate (khinh hạm) mới, đóng tại Mỹ, nhằm bảo vệ tuyến hàng hải và hộ tống các tàu lớn.
Tất cả diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang tăng cường hiện diện hải quân ở biển Caribe khi Trump gia tăng sức ép với lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro, đặc biệt nhắm vào nguồn thu dầu mỏ.

Hải quân tham gia một loạt chiến dịch chặn bắt tàu dầu, dù Lực lượng Tuần duyên Mỹ giữ vai trò chủ đạo. Tháng này, Mỹ đã chặn 2 tàu chở dầu ngoài khơi Venezuela. Và đến Chủ nhật, Tuần duyên còn “truy đuổi tích cực” tàu chở dầu khổng lồ Bella 1 sau khi nó từ chối tuân thủ nỗ lực tịch thu của Mỹ. Sáng thứ Hai, tình trạng cuộc truy đuổi chưa thật rõ ràng, nhưng phía Mỹ nói riêng việc Bella 1 quay đầu, rời khỏi Venezuela (khi tàu còn rỗng và đang định vào lấy dầu) cũng đã được xem là một “thành công”.

Kỷ nguyên “tàu vừa mạnh vừa đẹp” đã bắt đầu?
“Trump class”, “Golden Fleet”, AI, laser, railgun… nghe như một bản nhạc dồn dập của thời đại mới, nơi chiến tranh công nghệ, biểu tượng quyền lực và sân khấu chính trị trộn vào nhau không còn ranh giới.
Nhưng đằng sau những tấm poster sóng gió và lời hứa “lớn nhất – mạnh nhất – đáng sợ nhất”, câu hỏi vẫn nằm đó: nước Mỹ sẽ thật sự đóng được bao nhiêu chiếc, nhanh đến mức nào, và cái giá sẽ rơi vào ai?
Chỉ biết rằng, từ khoảnh khắc Trump đứng trước bức tranh “Trump Class” ở Mar-a-Lago, cuộc đua trên mặt biển lại được bơm thêm một liều… tham vọng – và một lớp sơn thẩm mỹ rất riêng của ông.